خدمت

 فوائد خدمت گذاری

  ايا بدون روحيه خدمتگذاري فاصله ها وتبعيض ها و معروميت ها بر طرف خواهد شد؟

دانى كه خدا چرا تو را داده دو دست؟ يك دست به كار خويشتن پردازى بادست دگر ز بى‏كسان گيرى دست

من معتقدم كه اندر آن سرّى هست بادست دگر ز بى‏كسان گيرى دست بادست دگر ز بى‏كسان گيرى دست

حسّ بشرى

دنيا، بسترى براى ساختن خانه آخرت است.

كار نيك، احسان به مردم، خدمت صادقانه به ديگران، لذّت بردن از كمك رسانى به محتاجان، ابزار و مصالحى است كه «سراى آخرت» را براى انسان بنيان مى‏نهد و آباد مى‏سازد و اين توفيقى است كه در همه كس نيست و لطفى است الهى كه بر دست برخى از بندگان شايسته جارى مى‏شود و به مردم مى‏رسد.

سيادت و سرورى نيز به فرموده حضرت رسول ـ صلى الله عليه و آله و سلم ـ در سايه خدمت به مردم و دلسوزى براى آنان است: «سيّد القوم خادِمُهم»[1]

گاهى بعضى از اعضاى بدن «بى حسّ» مى‏شود و هيچ درد و جراحت و آزارى را درك نمى‏كند. اين «عصب مُردگى»، گاهى هم در اندام روح بشر پديد مى‏آيد. آدم‏ها هم گاهى «احساس» خويش را از دست مى‏دهند و از رنج ديگران و محروميّت فقيران و نيازهاى نيازمندان، تأثر و و تألّمى در خود حسّ نمى‏كنند و عضوى جدا شده از پيكره جامعه مى‏شوند. اين نيز نوعى «عصب مردگى انسانى» است.

اگر سعدى مى‏گويد: «بنى آدم اعضاى يك پيكرند ...»، الهام از فرموده حضرت رسول ـ صلى الله عليه و آله و سلم ـ است كه آدمى‏زادگان را همچون اعضاى يك جسد دانسته كه همه با هم پيوند دارند و «چو عضوى به درد آورد روزگار دگـر عضـوهـا را نمـانـد قـرار».

حال اگر با درد يك عضو، عضو ديگر احساس درد نكرد، يا جدا شده از آن پيكر است، يا دچار «بى حسّى» است، يعنى نوعى «مُردگى»!

تو كز محنت ديگران بى غمى نشايد كه نامت نهند آدمى

نشايد كه نامت نهند آدمى نشايد كه نامت نهند آدمى

 عبادت يا خدمت به خلق؟

نظر استاد شهيد مرتضی مطهری در کتاب انسان کامل درباره اين سوال را بدانيد: عده‏ای با گفتن اين سخن می‏خواهند ارزش عبادت را کم   کنند، ارزش علم را نفی کنند، ارزش جهاد را نفی کنند، اين همه ارزشهای عالی و بزرگی را که در اسلام برای انسان وجود دارد، يکدفعه نفی کنند. می‏گويند: می‏دانيد "انسانيت" يعنی چه؟ يعنی‏ خدمت به خلق خدا. مخصوصا" بعضی از اين روشنفکرهای امروز خيال می‏کنند به‏ يک منطق خيلی خيلی عالی دست يافته‏اند و اسم آن منطق خيلی عالی را انسانيت و انسان گرائی می‏گذارند. انسان گرائی يعنی چه؟ می‏گويند: يعنی خدمت کردن به خلق، ما به خلق خدا خدمت میکنيم. می‏گوئيم: بايد هم به خلق خدا خدمت کرد، اما خود خلق خدا چه می‏خواهد باشد؟ فرض‏ کنيم شکم خلق خدا را سير کرديم و تنشان را پوشانديم، تازه ما به يک‏ حيوان خدمت کرده‏ايم. اگر ما برای آنها ارزش بالاتری قائل نباشيم و اصلا همه ارزشها منحصر به خدمت به خلق خدا باشد و نه در خود ما ارزش ديگری‏ وجود داشته باشد و نه در ديگران ارزش ديگریوجود داشته باشد، تازه خلق‏ خدا می‏شوند مجموعه‏ای از گوسفندها، مجموعه‏ای از اسبها. شکم يک عده‏ حيوان را سير کرده‏ايم، تن يک عده حيوان را پوشانده‏ايم. البته اگر انسان، شکم حيوانها را هم سير کند به هر حال کاری کرده است، ولي آيا حد اعلای انسان اين است که در حيوانيت باقی بماند و حد اعلای خدمت من‏ اين است که به حيوانهايی مثل خودم خدمت کنم و حيوانهايی مثل خودم هم حد اعلای خدمتشان اين است که‏ به حيوانی مثل خودشان که من باشم خدمت کنند؟ نه، خدمت به انسان ارزش والائی است، ولی انسان به شرط انسانيت.  هميشه اين حرف را گفته ايم: لومومبا انسان است، موسی چومبه هم انسان است، اگر بنا باشد فقط مسئله، مسئله خدمت به خلق باشد، خوب موسی چومبه يک خلق‏ است و لومومبا هم يک خلق ديگر، پس چرا ميان اينها تفاوت قائل ميی‏شويد؟ چه فرقی است ميان ابوذر و معاويه؟ اگر حساب خدمت به خلق است؟ آيا به هر دو بايد خدمت کرد؟ پس اينکه انسانيت يعن خدمت به خلق و هيچ ارزش ديگری ندارد، باز يک نوع افراط ديگری است.

 تاثیر خدمتگزاری در فرد خدمتگزار

خدمت کردن و خدمت گزاری به مردم  خدمت به خداست. اگر خدا را دوست داری بندگان خدا  را خدمت گزار باش و بدان که اگر بنده ای را  شاد کنی هزار بار بهتر از آن است که شب و روز به ورد و ذکر مشغول باشی.

مومن در بینش و نگرش قرآنی کسی است که به همه آفریده ها به عنوان موجودات مستحق خدمت می نگرد و اگر دست به دعا و نیایش برداشت از خداوند می خواهد که هر گرسنه ای از انسان و غیر انسان و یا کافر و مومن سیر کند و هر بی پوشاکی را بپوشاند و هر بینوایی را نوا و هر بی پناهی را پناه و هر اسیری را آزاد سازد. 

 خدمت به آفریده های الهی  که آدمی را به بالاترین سطح کمال بشری می رساند و افزون بر انجام تکلیف و ماموریت و وظیفه خلافت الهی شخص را به عالی ترین درجات بالا می برد. یکی از عناصر قواعد اخلاقی مجموعه جهان خدمت است. که برای به نتیجه رسیدن تکامل بشریت  وجود آن لازم خواهد بود ، در واقع آنچه در سطح رفتاری فرد لازم می آید خدمت کردن است نه به دلیل اینکه ما را آدمهای خوبی بدانند بلکه برای اینکه بدون خدمت کردن هیچ کس امکان رشد را نمی یابد .یکی از فاکتورهای که باید همیشه در نظر داشت این است که باید خدمت را از نیکوکاری جدا نمود ، در واقع خدمت عملی سخاوتمندانه و کمک از یک فرد به فرد دیگر در موقعیتی برابر است در حالی که نیکوکاری بخشش از سوی کسی است که دارد به کسی که ندارد.در یک زندگی معقول نیکوکاری جای خود را به خدمت می دهد و در نتیجه یک رابطه دوجانبه ایجاد می شود و در این ارتباط ، هم دریافت و هم ایثار هر دو باهم صورت می گیرد در واقع ما در حال خدمت خودخواهی را نابود می کنیم  و تساوی خود را با دیگران برقرار می سازیم. 

برخی از لوازم خدمت برای یک شخص

1- معرفت نفس: در مرحله اول ابتدا باید شخص توانایی ها و استعدادهای خود را بشناسد و قوای خود را در جهت خدمت به کار گیرد.

2-درک: شخص باید به این درک برسد که هیچ کس نمی تواند ضرورت اساسی خدمت را در زندگی بشر انکار کند . و خدمت را به عنوان یک اصل برای زندگی بهتر بپذیرد.

3-عشق: بدون عشق انجام هیچ کاری نتیجه مطلوب را نمی دهد. شخص خادم می بایست عشق به همدوستی همنوعی و خدمت به دیگران را در خود پرورش دهد و حس خودخواهی را در خود تا حد امکان کاهش دهد.

4-اراده : داشتن اراده سالم بستگی به رشد و تکامل لازم در معرفت نفس یا حب نفس دارد. و نتیجه یک اراده آزاد انسانی خدمت به همنوع است.

منبع: کتاب روان‌شناسی معنوی با اندکی تغییرات

 

 نکته‏ قرآنی

عنایت قرآن کریم بر توجه به دیگران، به حدی است که انفاق و گره‏گشایی از کار دیگران را از شرایط مهم بهره‏جستن از روح هدایت‏گری قرآن می‏داند. چنان که خداوند در آیه‏های دوم و سوم سوره بقره می‏فرمایند:

" ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ "

آن کتاب ( قرآن) که تردیدی در آن راه ندارد، مایه هدایت پرهیزکاران است.

 " الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ "

(پرهیزکاران) کسانی هستند که به غیب( یعنی آنچه از حس، پوشیده است) ایمان دارند و نماز به پا می‏دارند و از مواهبی که روزی‏شان دادیم، انفاق می‏کنند.

 بنابر این آیات خداوند، آنهایی را هدایت می‏کند و کسانی را از شهد شیرین حقایق خود می‏نوشاند که در کنار ایمان به غیب و به‏پاداشتن نماز، اهل انفاق و در اندیشه احسان و خدمت به دیگران نیز باشند.

از منظر وحی، بین خدمت به مردم و محبوبیت نزد خداوند، رابطه تنگاتنگی وجود دارد و همین‏گونه است میان توجه به مردم و ایمنی از عذاب خداوند. پیامبر اکرم ^(ص) می‏فرمایند:

مردم، خانواده خدا هستند و محبوب‏ترین انسان‏ها نزد خدا، کسانی هستند که به خانواده خدا نفع‏وسود برسانند.

همچنین فرمودند:

به درستی که برای خداوند، بندگانی است که آنها را برای برآوردن حوائج مردم برگزید که مردم برای رفع حوائج خویش، به آنها پناه می‏برند، این بندگان فریادرس، از عذاب خداوند در امان خواهند بود.

 

 عوامل موثر درايجاد روحيه خدمتگزاری

1- تبليغات

تبليغات ، نقش عمده ای در تشويق و ترغيب خدمتگزاری مردم برای خدمتگزاری دارد. دولت , علاوه برايجاد روحيه خدمتگزاری در مردم , مي بايست , خدماتی که برای مردم انجام می دهد, صادقانه با آنان در ميان بگذارد. طرحها و برنامه هايی که امکان دارد مردم دراجرای آن نقشی داشته باشند, به آنان ابلاغ کند.

برای اطمينان مردم به دولتمردان، ضروری است از اخبار مبالغه آميز و گزافه گوييها در زمينه بيلان خدمات و وعده هايی که رسيدن به آنها، به زودی، میسر نيست، اجتناب شود.

2-ضرورت تشويق و تنبيه

مساله ديگر که درايجاد زمينه و روحيه خدمتگزاری موثراست , تشويق و تنبيه بجا و بموقع است . حکومت اسلامی نبايد خدمت و خيانت را يکسان ببيند و با نيک و بد, برخورد مساوی داشته باشد زيرا اين گونه برخورد,زمينه خدمتگزاری را در مردم از بين می برد.

3-انتخاب کارگزاران صالح

دولت و حکومت اسلامی وقتی موفق به ارائه خدمات وايجاد جو و فضای خدمتگزاری خواهد بود که از مديران و کارگزاران شايسته و واجد شرايط برخوردار باشد.انتخاب صحيح در کار اجرايی ويژه در کارهای کليدي , مهمترين مساله براي زمامداران است .

بازسازی مراکز خدمت رسانی و مديريت کشور و پاکسازی آنها از عوامل ناسالم و ناشايسته , عامل مهمی درايجاد زمينه خدمتگزاری دولت و مردم به شمار مي آيد.

 4- ايجاد جواعتماد وامنيت

 ايجادانگيزه خدمت و گسترش آن در بين مردم , فضای مناسبی را می طلبد. دولت , می تواند اين نقش را داشته باشد و زمينه های مناسب را, براي عرضه خدمت از سوی مردمان خدمتگزارايجاد کند,از جمله: اعتماد به مردم و بهای لازم به کار آنان .اين امر سبب می گردد که مردم با عشق و علاقه به خدمات عمومی روی بياورند و بسياری از نابسامانيهای اجتماعی را سامان دهند و جامعه را به عطر دل انگيز خدمت و کمک به هم نوع معطر کنند. اين جواعتماد, بسياری از بدگمانيها را از بين می برد و در نهايت رنج و مشقت دولت را در اداره جامعه می کاهد.

 خدمت رسانی در سیره ‌امام رضا (ع)

خدمت كردن به مردم به معنای برآوردن نیازهای آنان از راههای درست است. این موضوع را به دو لحاظ می توان به مادی و معنوی تقسیم كرد.
خدمتگزاری به مردم اعم از آن كه مادی یا معنوی باشد در فرهنگ اسلامی، یكی از عبادت های پر اهمیت به شمار می آید. نقل است پیامبر اكرم ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمودند: هر كس نیازی از برادر مؤمنش را برآورد مانند آن است كه عمری خدای بزرگ را عبادت كرده باشد.[1] مهم ترین نیاز بشر در این دنیا، داشتن «حیات طیبّه» یعنی زندگی پاك است زندگی ای كه در آن نه فقط آلودگی هایی مانند دشمنی كردن با یكدیگر،‌حق كشی و حق پوشی وجود ندارد بلكه سراسر آن از عدالت خواهی،‌ صلح، ایثار و كرامت انسانی موج می زند.
خداوند مهربان تحقق «حیات طیبّه» را در گرو ایمان و عمل صالح می داند و در قرآن كریم می فرماید: «هر مرد و زن مؤمنی كه عمل شایسته انجام دهند آنان را به حیاتی پاك زنده می كنیم و در آخرت نیز به آنان، بهتر از آنچه انجام داده اند می بخشیم.[2]
از اینرو پیامبران الهی و پیشوایان معصوم ـ علیهم السلام ـ را باید، بزرگ ترین خدمتگزاران به مردم دانست زیرا آنان راههای رسیدن به خوشبختی در دنیا و آخرت را به مردم نشان دادند و در این طریق زحمت های طاقت فرسایی كشیدند بنابراین آشنا شدن با روش رهبران الهی در خدمت كردن به مردم، موجب می شود جوامع دینی بلكه تمام مردم جهان، حقوق واقعی شان را بشناسند و با عمل كردن به آن زندگی ای پاك بیابند. آنچه در این مقاله، مختصراً به آن می پردازیم خدمت رسانی در سیره امام رضا ـ علیه‎ السلام ـ است. آن حضرت برای تحقق «حیات طیبه» در جامعه‌ انسانی، خدمات ارزنده، پربركت و فراوانی انجام دادند كه آن را در چند بخش می توان توضیح داد.
1. خدمات علمی و فرهنگی
از آنجا كه پایه های اصلی «حیات طیبه» ایمان و عمل صالح به شمار می آید و آن نیز بدون شناختن معارف الهی حاصل نمی شود. حضرت رضا ـ علیه‎ السلام ـ با پرداختن به مسائل فرهنگی به جامعه اسلامی بلكه تمام عالم انسانی خدمت بسیار بزرگی كردند. این موضوع را از جنبه های مختلفی می توان بررسی كرد.
الف) تبلیغ معارف حقیقی اسلام
دشمنان خدا از بعثت رسول اكرم ـ صلی الله علیه و آله ـ تا به حال كوشیده اند با اجرای نقشه های گوناگون از گسترش جغرافیای تعالیم جهانی و سعادت بخش اسلام جلوگیری كنند. امّا آن حضرت و امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ با تلاش پی گیر، دلسوزانه و مخلصانه، به تبلیغ معارف قرآنی بین مردم پرداختند و در این راه مشكلات فراوانی كشیدند و از دادن مال و جان دریغ نكردند در دوره‌ امامت حضرت علی بن موسی الرضا ـ علیهما السلام ـ عباسیان به ویژه مأمون با حمایت كردن از اندیشه های باطل می كوشیدند از گسترش هر چه بیشتر تعالیم وحیانی، میان مردم جلوگیری كنند و نگذارند آنان در مسیر آموزه های پیشوایان معصوم ـ علیهم السلام ـ پیش بروند. در چنین اوضاعی امام رضا ـ علیه‎ السلام ـ تبلیغ معارف حقیقی اسلام را مهم ترین خدمت به مردم دانست از اینرو علاوه بر پرداختن به مسائل مهم اعتقادی، احكام شرعی، مباحث اخلاقی و دیگر معارف دینی را در فرصت های مناسب برای مردم بیان می فرمود.
نقل است هنگامی كه مأمون، حضرت رضا ـ علیه‎ السلام ـ را مجبور كرد از مدینه به مركز حكومت یعنی مرو بیاید، آن حضرت در نیشابور به تقاضای مردم برای آنان سخنرانی كرد و فرمود: پدرم حضرت موسی بن جعفر ـ علیهما السلام ـ از پدرش امام صادق ـ علیه‎ السلام ـ او نیز از پدرش امام باقر ـ علیه‎ السلام ـ او هم از پدرش زین العابدین ـ علیه‎ السلام ـ او نیز از پدرش حسین ـ علیه‎ السلام ـ شهید كربلا، او هم از پدرش علی ـ علیه‎ السلام ـ نقل كرده است كه پسر عمویم رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود: جبرئیل به من گفت: شنیدم خدای عزیز و سبحان می فرماید: كلمه‌«لا اله الا الله» دژ محكم من است هر كس در آن آید در امان می ماند. سپس آن حضرت در ادامه فرمودند: البته این موضوع، شرط و شروطی دارد كه من یكی از شروط آنم.[3]یعنی آنچه می تواند انسان را از خطر انحراف و عذاب خداوند بزرگ نجات دهد. توحید باوری با رویكرد ولایت پذیری است و به عبارت دیگر به باور آن حضرت، یكتاپرستی و پذیرفتن ولایت و امامت اهل بیت ـ علیهم السلام ـ مهم ترین موضوعی است كه می تواند مردم را از دام گمراهی و گرفتار شدن به عذاب پروردگار برهاند و آنان را به خوشبختی برساند.
پاسخ به پرسش های اعتقادی نیز بخش دیگری از خدمات فرهنگی آن حضرت به مردم بود. از عبدالسلام بن صالح هروی معروف به ابا صلت هروی نقل است: از حضرت رضا ـ علیه‎ السلام ـ پرسیدم: ای پسر رسول خدا! ـ صلی الله علیه و آله ـ این كه در حدیث است، مؤمنان در منزل های بهشتی اشان خداوند را زیارت می كنند معنایش چیست؟ امام ـ علیه‎ السلام ـ فرمودند: ای ابا صلت!‌ همانا خداوند متعال، حضرت محمد ـ صلی الله علیه و آله ـ را بر تمام آفریدگانش حتی انبیا و فرشتگان برتری داده است و پیروی كردن از او را اطاعت از خود می داند چنان كه زیارت كردن آن حضرت را در دنیا و آخرت، زیارت كردن خودش می شمارد. در قرآن كریم می فرماید: هر كس از پیامبر پیروی كند، همانا مرا اطاعت كرده است.[4] و در آیه دیگری می فرماید: ای پیامبر! به راستی آنان كه با تو هم پیمان شده اند همانا با خداوند پیمان بسته اند، دست خدا بالای دست های آنان است.[5]و نیز پیامبر فرمود: هر كس مرا هنگام زندگی یا پس از مرگم زیارت كند به یقین خداوند بزرگ را زیارت كرده است.
مقام پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ در بهشت از همگان برتر است پس هر كس او را با این رتبه زیارت كند، به یقین خداوند را زیارت كرده است.
عبدالسلام در ادامه می گوید: از امام رضا ـ علیه‎ السلام ـ پرسیدم چرا می گویند: ثواب ذكر «لا اله الا الله» به اندازه نگاه كردن به صورت پروردگار است؟ آن حضرت فرمود: هر كس باور كند خداوند هم مانند آفریدگانش صورتی دارد به یقین كافر و گمراه است ولی بدان! پیامبران و حجّت های آفریدگار «صلوات الله علیهم» صورت اویند زیرا مردم به راهنمایی آنان، به خدا و دین روی می آورند، چنان كه خدای متعال در قرآن كریم می فرماید: هر آنچه در عالم هستی است به فنا می رود. و فقط وجه (ذات) پرودگارت كه با عظمت و بزرگوار است باقی می ماند.[6] و نیز می فرماید هر چیزی جز وجه (ذات) خداوند نابود می شود.[7]
بنابراین نگاه كردن به پیامبران خدا و حجّت های او با مقام های بهشتی اشان در آخرت، پاداش بزرگی برای مؤمنان است، همان گونه كه پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود: هر كس دشمن اهل بیتم باشد با من دشمن است و او در آخرت مرا نمی بیند، من نیز او را نمی بینم و فرمود: میان شما كسانی وجود دارند كه وقتی از من جدا شدند دیگر مرا نخواهند دید.
امام رضا ـ علیه‎ السلام ـ در ادامه فرمودند: ای ابا صلت! نمی توان خدا را به مكان شناساند. دیدگان او را نمی بینند و اندیشه ها به ذاتش پی نمی برند.
اباصلت می گوید: از آن حضرت پرسیدم: آیا بهشت و جهنم، اكنون نیز وجود دارند یا خیر؟ امام ـ علیه‎ السلام ـ فرمودند: آری! رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ شب معراج بهشت و جهنم را دید.
گفتم به باور برخی، بهشت و جهنم هنوز آفریده نشده اند. فرمود: ایشان از ما و ما از آنان نیستیم هر كس وجود بهشت و جهنم را انكار كند. ما و پیامبر را دروغ گو دانسته است. چنین كسی بهره ای از ولایت و دوستی ما ندارد و برای همیشه در جهنم می ماند. خدای بزرگ در قرآن كریم می فرماید: این است آن دوزخی كه مجرمان انكارش می كردند اكنون میان آب های جوشانش دور می زنند و نیز حضرت رسول ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود: شب معراج كه مرا به آسمان ها بردند، جبرئیل دستم را گرفت و به بهشت برد و از خرمای آن به من داد، ‌وقتی از آن خوردم، نور فاطمه ـ علیهم السلام ـ در من به وجود آمد آنگاه به زمین برگشتم نزد خدیجه رفتم او از من به فاطمه ـ سلام الله علیها ـ باردارشد آری! فاطمه ـ علیهما السلام ـ انسان بهشتی گونه ای است هر گاه مشتاق بهشت می شوم. او را می بویم زیرا بوی بهشت می دهد.[8]
علاوه بر آنچه بیان شد حضرت رضا ـ علیه‎ السلام ـ به پرسش های اعتقادی فراوانی پاسخ داده است كه برخی آنها عبارت است از:
ـ پاسخ به پرسش گروهی از مردم ماورالنهر درباره‌ مكان، حالت و تكیه گاه خداوند.
ـ پاسخ به پرسش محمد بن عرفه درباره قدرت آفریدگار جهان.
ـ پاسخ به پرسش حسین بن بشار درباره‌ علم پروردگار سبحان.
ـ پاسخ به پرسش صفوان بن یحیی درباره اراده حضرت حقّ.
ـ پاسخ به پرسش حسین بن خالد درباره خلقت صورت حضرت آدم ـ علیه‎ السلام ـ.
ـ پاسخ به پرسش عبدالعزیز بن مسلم درباره این كه آیا پروردگار متعال هم مانند انسان فراموشی دارد یا خیر؟
ـ پاسخ به پرسش محمد بن سنان درباره‌ این كه آیا خداوند پیش از آن كه مخلوقات را بیافریند خودش را می شناخت یا خیر؟
ـ پاسخ به پرسش حمدان بن سلیمان درباره این كه آیا كارهای انسان مخلوق خداوند است یا خیر؟[9]
بیان مسائل شرعی و فلسفه احكام نیز یكی از برنامه های تبلیغی امام رضا ـ علیه‎ السلام ـ در خدمتگزاری فرهنگی به مردم بود.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . علامه مجلسی، بحارالانوار ج93،‌ص 383.
[2] . نحل، 97، تفسیر نمونه، ج11، ص 349 ـ 350.
[3] . پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، ص 495، مؤسسه تحقیقاتی و تعلیماتی امام صادق ـ علیه‎ السلام ـ چاپ نهم، زمستان 1378.
[4] . نساء 80.
[5] . فتح10.
[6] . رحمن 20.
[7] . قصص28.
[8] . شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ج1 و 2، ص 99-101 مترجمان، ساعدی محمد باقر و رضایی عبدالحسین، انتشارات كتابفروشی اسلامیه، چاپ 1396 هـ ق.
[9] . همان، ص 101-136.
 

 وظایف خدمتگزاران در نظام جمهوری اسلامی ایران

وظایف خدمتگزاران در نظام جمهوری اسلامی ایران

"از زبان رهبر فقید انقلاب"

امام عظیم الشأن در مجموعه گفتار های خود برای مسئولین ، دولتمردان و نهادهای مسئول در جامعه ، در باب خدمت و خدمتگزاری به نکات ظریفی اشاره داشته اند .

دریک جمع بندی ساده نکات برجسته ای از این سخنان ارئه خواهد شد تا خدمتگزاران به نظام الهی اسلام در خدمت به مردم شریف ایران ، معیارهائی برای تلاش مقدس خود داشته باشند  .

الف - تواضع و جلب محبت مردم برای ایجاد پایگاه مردمی

 "کوشش کنید که پایگاه ملی برای خودتان درست کنید ، ... هرچه صاحب منصب ارشد باشد ، باید بیشتر خدمتگزار باشد ، مردم بفهمند که هر درجه ای که این بالا می رود ، با مردم متواضع تر می شود ... کاری بکنید که دل مردم را بدست آورید  .

"... آقا کاری بکنید که محبت مردم را جلب کنید ، این هم رضای خدا در آن هست ، هم راحتی خودتان در آن هست و هم برای کشورتان مفید است

ب -  مردم داری و رفتار خوب با مردم

امام راحل (ره) در جهت مردم داری و رفتار خوبی که باید در سکنات هر مسئول و دولتمردی وجود داشته باشد ،    سخن های بسیاری داشته اند ، فرازهای ذیل برداشتی از سخنان آن عزیز می باشد .

ب 1 -  رفتار اسلامی

"همه بدانیم که عقل هم اقتضا می کند به همان طوری که اسلام دستور داده با مردم رفتار شود ، حکومت ها هم همانطور رفتار بکنند ، وقتی درصدر اسلام مأمورین را می فرستادند ، همان سردار بود ، همان که استاندار بود ، امام جماعت هم بود ، یعنی اینقدر مورد اعتماد مردم بود و مردم اورا به عدالت می شناختند که به او اقتدا می کردند و با او نماز  می خواندند .

ب 2 -  عدم ایجاد نارضایتی

" این ها باید حالا فکر این معنا باشند که مردم را داشته باشند و یکی از راهها یش این است که وزارتخانه ها و ادارات یک جوری باشند که نارضایتی ایجاد نکنند و بالاخره ما مردم را لازم داریم ، یعنی جمهوری اسلامی تا آخر مردم را می خواهد . " [۴]

 ب 3 -  عدم سخت گیری

" باید حرکت ما به صورتی باشد که مردم بفهمند که اسلام برای درست کردن زندگانی دنیا و آخرت آمده است ، تا ملت احساس آرامش کنند ، مردم ما خیلی زحمت کشیده اند ... مردم عادی ما تمام زحمات حکومت را متحمل می شوند ، پس ما باید به فکر مردم باشیم و بر آنان سخت نگیریم که از صحنه خارج شوند .

 ب 4 -  جبران تلخی ها

" ... و شما باید کاری بکنید که آن ذائقه تلخی که مردم در گذشته از دیگران داشته اند به ذائقه شیرینی مبدل سازید که اگر چنانچه خدای نخواسته مشکلی برایتان پیدا شد ، همین مردم کوچه و بازار بیایند و مشکل شما را رفع کنند .

ج  -  شرکت دادن مردم در کارها

"وقتی مردم دیدندکه شما در صدد خدمت به آنها هستید ، طبیعی است که آنها هم کمک به شما می کنند ...

... عمده این است که ما هم بتوانیم خدمت متقابل بکنیم و باید از مرحله لفظ و شعار بیرون برویم و به مرحلة عمل برسیم ، یعنی هر وزیری در وزارتخانة خودش واقعاٌ بین خودش و خدا ، خودش را موظف بداند به اینکه آن پرسنل ، آن جا هر کس در تحت نظر اوست ، آنها را بسیج کند به اینکه با مردم رفتار خوب بکنند و با مردم رفتار سالم داشته باشند و همین طور شرکت دادن مردم را در امور...

... آنها را کنار نگذارید ، رد نکنید ، آنها را وارد کنید در کار، وقتی وارد کردید در کار و آنها دیدند که شما می خواهید همکاری کنید با آنها ، آنها هم همکاری می کنند با شما .

 د – توجه به خواسته های مردم

 " ... شما نمی توانید کارهائی که الآن در ایران هست انجام بدهید ، الّا با هماهنگی با ملت ، هماهنگی با ملت هم این است که شما توجّه کنید به خواست اینها...

... مأمورینی که می خواهید بفرستید به اطراف ، این مأمورین را درست توجیه کنید که با ساخت مردم موافق باشند ، همانطوری که خود شما می خواهید با مردم هم فکر باشید ، این ها هم با مردم هم فکر باشند ، با روحانیان  هم فکر باشند ، طوری باشد که هماهنگی داشته باشد .

 ه – ارزش دادن به مردم

" ما باید به مردم ارزش بدهیم ، استقلال دهیم و خودمان کنار بایستیم و روی خیر و شر کارها نظارت کنیم .

" ...به مجلس و دولت و دست اندرکاران  توصیه می نمایم که قدر این ملت را بدانید و در خدمتگزاری به آنان خصوصاٌ مستضعفان و محرومان و ستمدیدگان که نور چشم ما و اولیاء نعم همه هستند و جمهوری ره آورد آنان و   با فداکاری آنان تحقق پیدا کرد و بقاء آن نیز مرهون خدمات آنان است فرو گذار نکنید و خود  را  از  مردم و آنان را  از خود بدانید  .

و – عمل کردن به تعهدات اسلامی و خضوع در برابر قانون

 " مقصود این است که درحکومت اسلام ، اسلام و قانون اسلام حکومت کند ، اشخاص برای خودشان و به فکر خودشان حکومت نکنند ، مامی خواهیم احکام اسلام در همه جا جریان پیدا کند و احکام خدای تبارک و تعالی حکومت کند ، در اسلام حکومت ، حکومت قانون ، حتی حکومت رسول الـ... وحکومت امیر المؤمنین ، حکومت قانون است ، یعنی قانون خدا آنها را تعیین کرده است ،آن ها به حکم قانون واجب الاطاعه هستند  .

" اسلام برای برقراری قانون آمده است و پیغمبر اسلام و ائمة اسلام و خلفای اسلام ، تمام برای قانون خاضع بوده اند و تسلیم قانون بوده اند ، ما هم باید تبعیّت از پیغمبر اسلام بکنیم و از ائمة خدا بکنیم و به قانون هم عمل کنیم و هم خاضع باشیم در مقابل قانون ، قانون برای همه است  .

 ز- اهمیت دادن به بیت المال و پرهیز از کم کاری

 " بیت المال مسلمین را بزرگ بشمارید ، حکومت های اسلامی باید بیت المال مسلمین را برای جلال و جبروت خودشان صرف نکنند ، بیت المال مسلمین صرف آن چیزی بشود که برای مسلمین است  .

" برادر ها ، امروز روز کار است ، هر کس در هر جا هست باید کار بکند ، ما می خواهیم خودکفا باشیم ، خودکفائی را با تبلیغات نمی شود کرد ، با کار می شود کرد  .

" من نمی فهمم کسی علاقه داشته باشد به مملکتش و آن وقت از مملکتش اجر ببرد و عمل نکند ، خوب یک اجرتی که این ها  می گیرند در مقابل عمل است ، اگر عمل کم بکنند حرام است ، این اجرت جایز نیست استفاده بکنند از این   .

 خدمت گزاری به روش نوین !

 خدمتگزاری به مردم در سیره و سخن امام حسین علیه السلام

 یکی از مهم‏ترین آموزه‏های قرآن و اهل بیت علیهم السلام خدمت‏به مردم و نیازمندان جامعه است . از دیدگاه مکتب حیاتبخش اهل بیت علیهم السلام خدمتگزاری به افراد جامعه، حد و مرزی ندارد و یک دین باور حقیقی در تمام صحنه‏های زندگی با الهام از رهبران آسمانی خویش می‏کوشد تا باری را از دوش دیگران بردارد و خدمتی را به بشر ارائه کند; گر چه فرد مخدوم، هم کیش او نباشد، البته خدمت‏به اهل ایمان اهمیت ویژه‏ای دارد .

امام حسین علیه السلام با تاکید بر این باور وحیانی می‏فرماید:

«اعلموا ان حوائج الناس الیکم من نعم الله علیکم فلاتملوا النعم فتتحول الی غیرکم; ⁽¹⁾ بدانید نیازمندیهای مردم که [به شما مراجعه می‏کنند] از نعمتهای الهی است پس نعمتها را افسرده نسازید [یعنی مبادا با رنجاندن مردم نیازمند کفران نعمت کنید] که این وظیفه خدمت رسانی به دیگران محول خواهد شد .»

یکی از مهم‏ترین آموزه‏های قرآن و اهل بیت علیهم السلام خدمت‏به مردم و نیازمندان جامعه است . از دیدگاه مکتب حیاتبخش اهل بیت علیهم السلام خدمتگزاری به افراد جامعه، حد و مرزی ندارد و یک دین باور حقیقی در تمام صحنه‏های زندگی با الهام از رهبران آسمانی خویش می‏کوشد تا باری را از دوش دیگران بردارد و خدمتی را به بشر ارائه کند; گر چه فرد مخدوم، هم کیش او نباشد، البته خدمت‏به اهل ایمان اهمیت ویژه‏ای دارد .

امام حسین علیه السلام با تاکید بر این باور وحیانی می‏فرماید:

«اعلموا ان حوائج الناس الیکم من نعم الله علیکم فلاتملوا النعم فتتحول الی غیرکم; ⁽¹⁾ بدانید نیازمندیهای مردم که [به شما مراجعه می‏کنند] از نعمتهای الهی است پس نعمتها را افسرده نسازید [یعنی مبادا با رنجاندن مردم نیازمند کفران نعمت کنید] که این وظیفه خدمت رسانی به دیگران محول خواهد شد .»

بزرگ رهبر جهان اسلام حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله در پیامی جهانی به پیروان خود چنین رهنمود می‏دهد:

«ایما مسلم خدم قوما من المسلمین الا اعطاه الله مثل عددهم خداما فی الجنة; ⁽²⁾ هر مسلمانی که به گروهی از مسلمانان خدمت کند خداوند متعال به تعداد آنان، خدمتگزارانی را در بهشت‏به او عطا خواهد کرد .»

اساسا یکی از مهم‏ترین آرزو و درخواستهای ائمه اطهار علیهم السلام از خداوند متعال توفیق خدمتگزاری به مردم بوده است و آنان این خواسته ارزشمند خویش را در قالب دعاها و سخنان گهربار خویش ابراز می‏نمودند . امام سجاد علیه السلام در دعای مکارم الاخلاق با پروردگار متعال چنین نجوا می‏فرماید:

«واجر للناس علی یدی الخیر ولاتمحقه بالمن ⁽³⁾ ; خداوندا! انجام کارهای خیر را برای مردم، به دست من اجرا کن و خدمات نیکم را با منت گزاری ضایع مگردان .»

رفع نیاز حاجتمندان و کمک به ارباب رجوع، از نکات قابل توجهی است که در جوامع حدیثی و منابع فقهی بخشهای مستقلی برای آن منظور شده است . «قضاء حاجة المؤمن‏» ، «خدمة المؤمن‏» ، «الاهتمام بامور المسلمین‏» ، «الطاف المؤمن و اکرامه‏» برخی از عناوین این ابواب است . در متن این گفتارهای سودمند، افزون بر ثوابهای اخروی خدمت رسانی، به نتایج پربار این صلت‏خداپسندانه در دنیا نیز اشاره شده است . در یکی از همین روایات، حضرت سیدالشهداء علیه السلام به خدمتگزاران راستین به مردم نوید می‏دهد:

«من نفس کربة مؤمن فرج الله عنه کرب الدنیا والاخرة ⁽⁴⁾ ; هر کس اندوهی رااز دل یکی از اهل ایمان بزداید، خداوند متعال غصه‏های دنیا و آخرت او را از میان برداشته [مشکلاتش را حل خواهد نمود ].» بنابراین خدمت رسانی در جامعه اسلامی، بویژه از سوی کارگزاران و مسئولان و صاحبان قدرت و مال و متنفذان، امری لازم و ضروری است . و شایسته است که هر مسلمان وظیفه شناس و مسئولیت‏پذیر در هر پست و مقامی که باشد در امر خدمت رسانی همت نماید و تلاش خود را مضاعف گرداند .

خاطر ناشاد را دلشاد کردن همت است

باغ آفت دیده را آباد کردن همت است

صید مرغان حرم کردن ندارد افتخار

طایری را از قفس آزاد کردن همت است

نان بریدن شیوه مردان والا نیست، نیست

نان برای نوع خود ایجاد کردن همت است

در زمان ناتوانی یاد یاران فخر نیست

روز قدرت از ضعیفی یاد کردن همت است

در این نوشتار سعی شده که عمل مقدس خدمت رسانی در سیره و سخن شاخص‏ترین الگوی خدمتگزاران، یعنی حضرت سیدالشهداء علیه السلام بررسی شده و برخی از زیباترین رفتارها و گفتارهای آن خادم راستین امت اسلام و جامعه بشری به خوانندگان بزرگوار عرضه شود; زیرا آن حضرت، پناه بی‏پناهان، دستگیر یتیمان و اسوه کامل خدمتگزاران است . حضرت مهدی علیه السلام در زیارت ناحیه مقدسه خطاب به آن بزرگوار می‏فرماید:

«کنت ربیع الایتام وعصمة الانام وعز الاسلام ومعدن الاحکام وحلیف الانعام; [ای جد بزرگوار!] تو بهار یتیمان، حافظ وپناه مردم، مایه سرافرازی اسلام، کانون احکام و معارف الهی و هم پیمان بخشش و احسان بودی .»

آری امام حسین علیه السلام نمونه بارز خدمتگزاری و خدمت رسانی به مردم دردمند بود، او با اعمال و رفتار خویش نه تنها گرهی رااز زندگی گرفتاران باز می‏کرد بلکه چگونه خدمت کردن به دیگران را به علاقه‏مندان خویش و بشر دوستان عالم عملا آموزش می‏داد .

آداب خدمت رسانی

در سیره امام حسین علیه السلام در زمینه خدمت رسانی نکات ظریفی وجود دارد که دقت‏بیشتر خادمان دلسوز را می‏طلبد . توجه به شخصیت و حیثیت افراد در امر خدمت رسانی از مهم‏ترین ویژگیهایی است که شایان توجه می‏باشد; چرا که اگر در ضمن اجرای نیکی و احسان و کمک به ارباب رجوع به عزت نفس و آبروی افراد بی‏توجهی شود، نه تنها عمل خدمت رسانی نتیجه مثبت نخواهد داد بلکه مایه انزجار و نفرت نیز خواهد بود . دراین صورت شیرین‏ترین ثمره خدمت‏به تلخ‏ترین خاطره‏ها تبدیل خواهد شد; به همین جهت، حضرت سیدالشهداء علیه السلام به این نکته لطیف توجه خاصی داشت و در مواجهه با نیازمندان این شیوه را رعایت می‏کرد . دو نمونه از رفتار آن حضرت را در این زمینه با هم می‏خوانیم:

1 . روزی شخصی از انصار برای حل مشکل خود به پیشگاه آن بزرگوار آمد . او هنوز لب به سخن نگشوده بود که امام علیه السلام از چهره نگران و سیمای گرفته او، دردها و رنجهای درونی‏اش را دریافت و به وی فرمود:

«یا اخا الانصار صن وجهک عن بذلة المسالة وارفع حاجتک فی رقعة فانی آت فیها ما سارک انشاءالله; ای برادر انصاری، خواسته‏ات را به صورت شفاهی مطرح نکن . خواسته خود را در کاغذی بنویس تا انشاءالله من با انجام دادن آن، موجبات خوشحالی تو را فراهم آورم .»

او نیز در نامه‏ای چنین نوشت:

«یااباعبدالله، من به فلانی پانصد دینار بدهکارم و او مرا تحت فشار قرار داده، با او صحبت کن تا به من مهلت دهد .»

امام نامه‏اش را مطالعه کرده و سپس به درون منزل رفت و کیسه‏ای حاوی هزار دینار آورد و به مرد انصاری داد و به او فرمود:

«پانصد دینار آن را به طلبکار خود پرداخت کن و بابقیه این پول به زندگی‏ات سامان ده .»

و در ادامه افزود:

«ولاترفع حاجتک الا الی احد ثلاثة: الی ذی دین، او مروة، او حسب، فاما ذوالدین فیصون دینه واما ذوالمروة فانه یستحیی لمروته واما ذوالحسب فیعلم انک لم تکرم وجهک ان تبذله له فی حاجتک فهو یصون وجهک ان یردک بغیر قضاء حاجتک ⁽⁵⁾ ; [ای برادر، اگر روزی گرفتار شدی] مشکل خود را به جز برای سه کس اظهار نکن:

1 . افراد دیندار; 2 . جوانمرد; 3 . انسانهایی که شرافت‏خانوادگی دارند .

دیندار برای حفظ دین خود [به تو یاری می‏رساند] و جوانمرد به سبب مردانگی خود حیا می‏کند [و به کارت رسیدگی می‏کند] و فرد اصیل و شریف نیز می‏داند که تو با رفتن نزد او از آبرویت مایه گذاشته‏ای و برای انجام دادن خواسته‏ات کوشیده، آبرو و شخصیت تو را حفظ می‏کند .»

2 . روزی مردی بینوا که بر اثر فشار زندگی جانش به لب رسیده و دستش از همه جا کوتاه شده بود به امید رسیدن به نوایی به مدینه آمد . او در آنجا از کریم‏ترین و سخی‏ترین فرد سؤال کرد .

به او گفته شد: حسین بن علی علیه السلام شریف‏ترین و سخی‏ترین فرد مدینه است . مرد بینوا در جستجوی آن امام بزرگوار به مسجد آمد و حضرت را در حال نماز دید . او در همان جا با خواندن ابیاتی خواسته‏اش را مطرح نمود:

«لم یخب الان من رجاک و من

حرک من دون بابک الحلقة‏»

«تا به حال ناامید و مایوس نشده هر کسی که به تو امید بسته و درب خانه‏ات را کوبیده است .»

«انت جواد وانت معتمد

ابوک قد کان قاتل الفسقة‏»

«تو بخشنده‏ای و تو مورد اعتمادی و پدرت نابود کننده افراد فاسق و تبهکار بود .»

امام حسین علیه السلام بعد از شنیدن سخنان وی رو به قنبر کرد و فرمود:

«آیا از مال حجاز چیزی بجای مانده است؟» قنبر گفت: «بلی، چهار هزار دینار داریم .» امام فرمود: «قنبر! آنها را حاضر کن که این شخص در مصرف آنها از ما سزاوارتر و نیازمندتر است .»

سپس امام به منزل رفت و ردای خود را - که از برد یمانی بود - از تن در آورد و دینارها را در آن پیچید و از لای در به آن مرد نیازمند داد و اشعار او را نیز با ابیاتی چنین پاسخ فرمود:

«خذها فانی الیک معتذر

واعلم بانی علیک ذوشفقة‏»

«اینها را از من قبول کن، من از تو عذر می‏خواهم و بدان که من برای تو مهربان هستم .»

«لو کان فی سیرنا الغداة عصا

امست‏سمانا علیک مندفعة‏» «اگر امروز قدرت و حکومتی داشتیم و دست ما بازتر بود، مطمئنا آسمان جود و رحمت ما بر تو ریزش می‏کرد .»

«لکن ریب الزمان ذوغیر

والکف منی قلیلة النفقة‏»

«ولی حوادث روزگار در حال دگرگونی و تغییر است و بخشش من اندک شده است .»

مرد نیازمند هدایای امام را از لای در گرفت و گریست . امام پرسید: «آیا عطای ما را کم شمردی؟» گفت: «نه، هرگز بلکه به این نکته می‏اندیشم که این دستان پرمهر و با سخاوت چگونه در زیر خاک پنهان خواهد شد ⁽⁶⁾ ! !»

رفتار دل‏پذیر

اگر در مواردی انسان نتواند نیاز حاجتمندی را برآورد، شایسته است که او را با زبان خوش و رفتاری دل‏انگیز راضی کند; چرا که برای خدمتگزار وظیفه شناس همیشه کمک مالی به درماندگان ممکن نیست; ولی او می‏تواند با رفتار دل‏پذیر خود، مرهمی بر زخم دردمندان، بگذارد; همچنان که رسول گرامی اسلام می‏فرماید:

«انکم لن تسعوا الناس باموالکم فسعوهم باخلاقکم; ⁽⁷⁾ شما هرگز نمی‏توانید همه مردم را با بذل مال [راضی کرده] و گشایشی در زندگی بر ایشان ایجاد کنید ولی با اخلاق خوشتان آنان را خشنود کنید .»

بر همین اساس، حضرت امام حسین علیه السلام گاهی که برایش رفع گرفتاری مستمندان مقدور نبود با گشاده رویی و رفتاری خوشایند مراجعان را راضی می‏فرمود . یکی از این مصادیق را مرور می‏کنیم:

آن حضرت نشسته بود که فرد نیازمندی به آن بزرگوار مراجعه کرد و اظهار داشت: ای پسر رسول خدا، به دادم برس! فلان شخص از من طلبکار است و می‏خواهد مرا زندانی کند . امام حسین علیه السلام فرمود: «والله ما عندی مال اقضی عنک; به خدا قسم! الان هیچ پولی ندارم که بدهی تو را پرداخت نمایم .»

مرد بدهکار گفت: «پس لااقل با او گفتگو کن شاید رایش عوض شود .»

امام فرمود: «من هیچ گونه آشنایی با طلبکار تو ندارم، اما از پدرم امیرمؤمنان علیه السلام شنیدم که می‏گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرموده است: «من سعی فی حاجة اخیه المؤمن فکانما عبدالله تسعة الاف سنة، صائما نهاره، قائما لیله; ⁽⁸⁾ هر کس در راه حل مشکل برادر ایمانی خود تلاش نماید چنان است که نه هزار سال خدا را عبادت کرده در حالی که روزها را روزه گرفته و شبها را به عبادت گذرانیده باشد .»

به همین جهت اگر نتوانیم خدمتی به نیازمندان بکنیم، رفتار خوشایند، می‏تواند تا حدودی از دردهای درونی افراد رنجور کاسته و موجب آسایش خاطر آنان باشد . شاعری خوش ذوق این نکته را چنین ترسیم کرده است:

آرزو دارم که گر گل نیستم، خاری نباشم

باربرداری زدوشی نیستم باری نباشم

گر چه نتوانم ستانم حق مظلومی ز ظالم

باری این خواهم که همکار ستمکاری نباشم

نیستم گر نوشدارویی برای دردمندی

نیز بابی دست و پایی نیش جراری نباشم

امام حسین علیه السلام و بیماران نیازمند

عیادت از بیماران نیازمند از ویژگیهای مهم سالار شهیدان بود . آن حضرت با ملاقات آنان علاوه بر دلجویی و تسکین آلام روحی و جسمی بیماران و دردمندان، به مشکلات مادی و اقتصادی آنان نیز رسیدگی می‏کرد; چرا که مریضهای فقیر و مستمند بیش از آنکه در اندیشه سلامتی خود باشند به فکر بدهکاریها و نیازهای مادی خود هستند و این مشکل از نظر روحی و روانی شدیدا آنان را می‏آزارد . به همین جهت‏بر افراد توانمند و مرفه جامعه مسلمین لازم است که به این موارد توجه بیشتری داشته باشند و همچنان که در فکر رفاه و آسایش خود و خانواده‏هایشان هستند در اندیشه این گروه دردمند نیز باشند .

«ابن شهر آشوب‏» می‏نویسد:

«روزی امام حسین علیه السلام به ملاقات بیماری بدهکار به نام اسامة بن زید رفت . او در بستر بیماری آه و زاری می‏کرد و مکرر می‏گفت: ای وای از دست غم و اندوه! حضرت از او پرسید: چه اندوهی داری؟ اسامة گفت: بدهکارم و غم و غصه شصت هزار درهم قرض، تمام وجودم را فرا گرفته است . امام حسین علیه السلام فرمود: ناراحت نباش! من بدهیهای تو را پرداخت می‏کنم . اسامة گفت: می‏ترسم قبل از پرداخت‏بدهیهایم بمیرم . حضرت فرمود: من تمام بدهی هایت را قبل از مرگ تو می‏پردازم .

حضرت اباعبدالله علیه السلام همچنان که وعده داده بود قبل از مرگ اسامة تمام قرضهای وی را پرداخت ⁽⁹⁾ .»

خدمت‏به ضعیفان و یتیمان

امام حسین علیه السلام بسان همه پیشوایان معصوم در خدمت رسانی به محرومان و یتیمان، برنامه ویژه‏ای داشت و آن حضرت منتظر نمی‏ماند که یتیمی به او مراجعه کرده، نیازهایش را بازگو کند . سرور آزادگان جهان برای رسیدن به درجات خدمتگزاران حقیقی، خود پیشقدم می‏شد و به طور ناشناس و در دل شبهای تاریک به رفع مشکلات یتیمان، بیوه زنان و محرومان جامعه می‏پرداخت . او همچون پدر ارجمندش حضرت امیرمؤمنان علی علیه السلام آن چنان در این امر مهم اهتمام داشت و کار خود را به صورت غیر محسوس انجام می‏داد که تا قبل از شهادتش مردم عادی از یتیم نوازی و خدمات محرومیت زدایی آن جناب آگاهی نداشتند .

«شعیب بن عبدالرحمن خزاعی‏» در این زمینه می‏گوید: «بعد از حماسه عاشورا، مردان قبیله بنی اسد - هنگامی که خواستند جسد مطهر حضرت سیدالشهداء علیه السلام را دفن کنند - بر دوش آن حضرت، اثر زخمی یافتند که کاملا از جراحتهای جنگی متفاوت بود; زخم کهنه‏ای بود که هیچ شباهتی به زخمهای روز عاشورا نداشت . از امام سجاد علیه السلام در این مورد سؤال کردند . آن حضرت در پاسخ فرمود:

«هذا مما ینقل الجراب علی ظهره الی منازل الارامل والیتامی; ⁽¹⁰⁾ این زخم بر اثر حمل کیسه‏های غذا و به دوش کشیدن هیزم به خانه‏های بیوه زنان و یتیمان است .»

شهریاری که به شب برقع پوش

می‏کشد بار گدایان بر دوش

ناشناسی که به تاریکی شب

می‏برد نان یتیمان عرب

خدمت‏به قدر معرفت

در سیره امام حسین علیه السلام خدمت رسانی به هر کسی به اندازه معرفت اوست . زیرا پرسودترین سرمایه هر کسی گوهر معرفت و علم و ادب است و تمام امور زندگی و فلسفه خلقت انسان برای وصول به این مقام است و این سرمایه جاویدان - برخلاف سرمایه‏های مادی - در دنیا و عقبی با انسان همراه است .

همچنان که گفته‏اند:

گوهر معرفت‏آموز که با خود ببری

که نصیب دگران است نصاب زر و سیم

شخصی به حضور پیشوای سوم آمد و عرض کرد: «ای پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله، من خون بهایی را عهده‏دار شده‏ام اما در پرداخت آن ناتوانم . به ناچار پیش خود فکر کردم این مشکل را با کریم‏ترین مردم عصر در میان بگذارم و هر چه جستجو کردم کریم‏تر از شما نیافتم .»

امام علیه السلام به او فرمود: «ای برادر! من سه سؤال از تو می‏کنم; اگر یکی را پاسخ دادی 13 بدهی‏ات را می‏پردازم و اگر دو تا را جواب گفتی 23 و اگر همه را صحیح پاسخ دادی تمام بدهی‏ات را خواهم پرداخت!!!»

مرد ناتوان با لحنی عاجزانه گفت: «ای فرزند رسول الله! آیا شخصی مثل شما - که از خاندان علم و شرف و فضیلت هستی - از کسی مثل من سؤال می‏کند؟!»

امام حسین علیه السلام فرمود: «بلی، از جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می‏فرمود: المعروف بقدر المعرفة، نیکی [و خدمت‏به دیگران] به قدر معرفت [آنها] ست .»

مرد گفت: «در این صورت هر چه می‏خواهی بپرس!» و امام با آن مرد چنین گفتگو کرد:

- «کدام عمل، فضیلت‏بیشتری دارد؟»

- «ایمان به خدا»

- «راه نجات از هلاکت چیست؟»

- «اعتماد به خدا»

- «آرایش و زیبایی حقیقی افراد در چیست؟»

- «علم و دانشی که با حلم و بردباری توام باشد .»

- «اگر آن نبود؟»

- «ثروتی که با انصاف و مروت همراه باشد .»

- «اگر آن هم نبود؟»

- «فقر و محرومیتی که با صبر و پایداری تحمل شود .»

- «اگر آن هم نباشد؟»

- «در این صورت بهتر است‏بلایی از آسمان آمده، چنین فردی را نابود کند که او شایسته همین است .»

در اینجا امام حسین علیه السلام خندید و مبلغ هزار دینار به وی عطا کرد . آنگاه انگشتر مبارکش را که نگینی به ارزش دویست درهم داشت‏به عطایش افزود و فرمود: «یا اعرابی! اعط الذهب الی غرمائک واصرف الخاتم فی نفقتک; ای مرد عرب، طلا رابه طلبکارانت‏بده و انگشتر را در مصارف شخصی خود خرج کن .»

مرد بدهکار با خوشحالی تمام هدیه امام را گرفت و در حالی که آیه «الله اعلم حیث‏یجعل رسالته‏» را قرائت می‏کرد، از حضور امام حسین علیه السلام مرخص شد . ⁽¹¹⁾

هشدار به مسئولان

سرور آزادگان جهان، اندکی قبل از هلاکت معاویه، در خطبه‏ای حساس و تاریخی در سرزمین منا به مسئولان جامعه اسلامی و عالمان و حاکمانی که در اجتماع نقش مؤثری دارند، اما در مورد خدمت رسانی به فقرا، محرومان و نیازمندان جامعه کوتاهی می‏کنند سخنانی هشدار دهنده بیان می‏فرماید و نکات مهمی را در این زمینه به آنان یادآور می‏شود .

آن حضرت در بخشی از سخنان خود به تضییع حقوق مستضعفان و محرومان جامعه اشاره می‏فرماید و از بی‏توجهی مسئولان جامعه به مسائل خدماتی انتقاد می‏کند و می‏فرماید:

«فاما حق الضعفاء فضیعتم واما حقکم بزعمکم فطلبتم، فلا مالا بذلتموه، ولا نفسا خاطرتم بها للذی خلقها و لاعشیرة عادیتموه فی ذات الله، انتم تتمنون علی الله جنته ومجاورة رسله وامانا من عذابه؟! ;

[شما ای بزرگان و مسئولان جامعه!] حق ضعیفان را پایمال نمودید و آنچه را که حق خود تصور می‏کردید طلب کردید ولی در راه خدا نه مالی بخشش کردید و نه جانتان را به مخاطره انداختید و نه از اقوام و بستگان خود برای رضای خدا بریدید . آیا [با این پرونده سیاه و اعمال زشت] بهشت‏خداوند و همجواری پیامبران او را آرزو می‏کنید و با این حال می‏خواهید از عذاب خدا در امان بمانید؟!»

سالار شهیدان در فراز دیگری از کلمات بیدارگرانه و کوبنده خود به وضعیت اسف بار و نابسامان مستضعفان و بیچارگان می‏پردازد و می‏فرماید:

«وقد ترون عهود الله منقوضة فلا تفزعون وانتم لبعض ذمم آبائکم تقرعون وذمة رسول الله مخفورة، و العمی والبکم والزمن فی المدائن مهملة لاترحمون و لافی منزلتکم تعملون ولامن عمل فیها تعنون وبالادهان والمصانعة عند الظلمة تامنون; ⁽¹²⁾

شما می‏بینید که پیمانهای الهی شکسته می‏شود ولی هیچ فریاد نمی‏کشید در حالی که برای بعضی از پیمانهای پدرانتان آشفته خاطر می‏شوید . اینک پیمانهای رسول خدا صلی الله علیه و آله مورد بی‏اعتنایی قرار گرفته و نابینایان، اشخاص کر و زمینگیر در همه شهرها بی‏سرپرست مانده‏اند، به آنان رحم نمی‏کنید و مطابق شان و منزلت‏خود عمل نمی‏کنید و به کسانی که در این راه خدمت می‏کنند توجه نمی‏کنید و با چرب زبانی و سازش با ستمکاران خود را در حاشیه امن قرار داده‏اید .»

امام حسین علیه السلام خودداری از رسیدگی به محرومان و نیازمندان را از بدترین صفات حاکمان می‏دانست و همواره می‏فرمود:

«شر خصال الملوک: الجبن من الاعداء والقسوة علی الضعفاء والبخل عند الاعطاء; ⁽¹³⁾ بدترین صفات حاکمان، ترس از دشمنان، قساوت بر ضعیفان و خودداری از بخشش در موقع عطا می‏باشد .»

آن حضرت علاوه بر حمایتهای عملی خویش از محرومان جامعه بر ضرورت خدمت رسانی به نیازمندان تاکید کرده، در گفتارها و اشعارش این اعتقاد خود را ابراز می‏نمود .

نمونه‏ای از اشعار آن بزرگوار را می‏خوانیم:

«اذا جادت الدنیا علیک فجدبها

علی الناس طرا قبل ان تتفلت‏»

«آنگاه که دنیا به تو روی خوش نشان داد [و برایت امکاناتی فراهم شد] تو هم از آن به نفع نیازمندان و مستمندان بهره گیر، قبل از آنکه از دستت‏بیرون رود .»

فلا الجود یفنیها اذا هی اقبلت

ولا البخل یبقیهااذا ما تولت‏»

⁽¹⁴⁾ «نه بخشش تو آن را - هر گاه به تو روی آورد - از بین خواهد برد و نه بخل تو، آن را - هر گاه به تو پشت کند - باقی خواهد گذاشت .»

آثار خدمتگزاری

حضرت حسین بن علی علیه السلام برای توسعه امر خدمت‏رسانی در جامعه، مردم را از آثار این امر مقدس آگاه کرده، می‏فرماید:

«فمن تعجل لاخیه خیرا وجده اذا قدم علیه غدا ومن اراد الله تبارک وتعالی بالصنیعة الی اخیه کافاه بها فی وقت‏حاجته وصرف عنه من بلاء الدنیا ما هو اکثر منه ومن نفس کربة مؤمن فرج الله عنه کرب الدنیا والآخرة; ⁽¹⁵⁾ هر کس برای نیکی [و خدمت‏رسانی] به برادر خود بشتابد فردا نتیجه آن را خواهد دید و کسی که برای خدا به برادر دینی خود یاری نماید خداوند او را به هنگام نیازمندی یاری خواهد کرد و بیشتر از آن او را از بلاها و گرفتاریها دور خواهد ساخت و آن کسی که اندوه و غم را از دل مؤمنی بر طرف نماید، خداوند متعال غم و غصه‏های دنیا و آخرت [او] را برطرف خواهد نمود .»

مهم‏ترین شرط خدمتگزاری

در خدمتگزاری به مردم یک شرط اساسی وجود دارد که بدون آن عمل نیک، ارزش واقعی خود را از دست‏خواهد داد و آن اینکه خدمت‏به مردم باید از راه صحیح و پاکیزه انجام پذیرد . و بر اساس تقوا و پاکدامنی و برای خدا باشد وگرنه خدمت رسانی به خاطر مقاصد نفسانی و هواهای شیطانی هیچ گونه تاثیری نخواهد داشت; چرا که عمل خیر باید از راه خیر و نیک انجام پذیرد; همچنان که خداوند متعال می‏فرماید:

«انما یتقبل الله من المتقین‏» ⁽¹⁶⁾ ; «خداوند متعال فقط از پرهیزگاران [اعمال نیک] را می‏پذیرد .»

در این راستا امام حسین علیه السلام رهنمودهای ارزنده‏ای به جامعه بشری عرضه نموده است . هنگامی که به آن حضرت خبر دادند «عبدالله بن عامر» - از کارگزاران بنی امیه - چنین و چنان صدقه داده و عده زیادی برده آزاد کرده است، امام علیه السلام فرمود:

«مثل عبدالله بن عامر همانند کسی است که از حاجیان و راهیان خانه خدا سرقت کرده و سپس اموال دزدی را صدقه می‏دهد .» آنگاه افزود:

«انما الصدقة الطیبة صدقه من عرق فیها جبینه واغبر فیها وجهه; صدقه پاکیزه، صدقه کسی است که در راه کسب آن پیشانی‏اش عرق کرده و صورتش غبارآلود شده است .»

وقتی از امام صادق علیه السلام سؤال شد: «منظور حضرت سید الشهداء علیه السلام چه کسی بوده است؟» فرمود: «علی بن ابی طالب علیه السلام .» ⁽¹⁷⁾

پی‏نوشت:

1) مستدرک الوسائل، ج‏12، ص‏369 .

2) اصول کافی، باب خدمت‏به مؤمن، ح‏1 .

3) صحیفه سجادیه، دعای 20 .

4) کشف الغمه، ج‏2، ص‏29 .

5) تحف العقول، ص‏247 .

6) بحارالانوار، ج‏44، ص‏190 .

7) الاختصاص، ص‏225; میزان الاعتدال، ج‏2، ص‏429 .

8) بحارالانوار، ج‏71، ص‏315 .

 اهمیت خدمت رسانی

 انرژی هسته ای و خدمت گذاری به مردم و جامعه

 جلوه هاي خدمتگزاري

خدمتگزاري با عناوين و تعبيرات گوناگون در منابع ديني , مورد ترغيب و تشويق قرار گرفته است که هر کدام به گونه اي مساله خدمت به مردم را درابعاد مختلف , مطرح مي سازد, که در مجموع , همه , جلوه هاي يک حقيقتند. دراين باره , به ذکر چند عنوان اشاره مي کنيم و يادآور مي شويم که : ذکراين عناوين , جداي از يکديگر, به معناي استقلال و عدم تداخل آنها نخواهد بود.
الف . سودمندي و نفع رساني
در بسياري از روايات , خدمت به خلق و سودرساني به آنان , عامل ارزشمندي انسان , به شمار آمده است . پيامبراکرم[ ص] , در پاسخ اين سوال که محبوبترين افراد, پيش خداوند چه کساني هستند؟ فرمود:
مثل المومن مثل النخله مااخذت منها من شي نفعک
شخص باايمان , همانند درخت خرمااست که هر چه از آن برگيزي سودمند و مورد,استفاده است .
از آنجا که انسان باايمان , براساس حق و حقيقت زندگي مي کند, نمي تواند جز نفع رساني , روش ديگري را پيش گيرد. نفع رساني جزء مقومات ايمان او به شمار مي آيدازاين روي , قرآن مجيد[ حق] و طرفدارانش را,از آن نظر که نافع و سودمندند براي ديگران , جاويد و ماندگار خوانده است :
بنابراين , سراپاي زندگي انسان معتقد به خدا و روز واپسين رااين ويژگي تشکيل مي دهد که در هر موقعيتي قرار بگيردو به هر درجه اي که رسد براي مردم و در خدمت آنان است .
ب : برآوردن نيازها
گرهگشايي , حل مشکل ديگران و برطرف نمودن نيازهاي مادي و معنوي مردم , جلوه هاي ديگري از خدمتگزاري هستند که مورد سفارش اسلام مي باشند. برخورداري ازاين ويژگي , توفيقي است که خداوند نصيب بندگان نيکش مي سازد. در قيقت , نيازمندي که به انسان روي مي آورد, رحمت و هديه اي الهي است که بايداز آن استقبال گردد.امام حسين[ ع] مي فرمايد:
ان حوائج الناس اليکم من نعم الله عليکم فلا تملواالنعم .
نيازهاي مردم (که شما براي حل آنان اقدام مي کنيد)از جمله نعمتهاي خداونداست براي شما.از مراجعه مردم به خودتان اظهار ملالت و دلتنگي نکنيد.
انسان اگر بتواند حاجت و نياز کسي را بر طرف کند, ولي در آن کوتاهي بورزد, گويا نعمتي را ناسپاسي کرده واز فيض و رحمت خداوند روي برتابيده و در نتيجه به خود, ظلم و ستمي را روا داشته داست . امام کاظم(ع) مي فرمايد:
من اتاه اخوه المومن في حاجه فانما هي رحمه من الله ساقهااليه ,
آن که برادر دينيش نيازي پيش او مي برد, آن نياز رحمتي است الهي که خداوند به سوي او فرستاده است .اگر آن نياز را برآورد, به ولايت ما رسيده و ولايت ما نيز به ولايت خداوند پيوسته است واگر آن نياز را رد به خود ستم کرده و بدي رسانده است .
روشن است که : [ قضاء حوائج الناس] و برآوردن نيازهاي مردم هرگونه اقدام مثبت و خيرخواهانه در مسائل مادي و معنوي را شامل مي شود بنابراين , همانگونه که چراغي را فرا راه مردم برافروختن , نابينايي را دست گيري کردن يتيمي را سرپرستي و نوازش نمودن دمت و برآوردن نياز به شمار مي آيد, همچنين گمراهي را هدايت کردن , جاهلي راارشاد نمود و نحرفي را به راهآوردن نيز,از مصاديق بارز خدمتگزاري است . دراين باره نمونه هاي فراواني در کتب احاديث به چشم مي خورد, تا آنجا که براي اين عنوان , باب مستقلي گشوده است .
ج . ياري به ديگران
از جلوه هاي خدمتگزاري , ياري به ديگران است . ياري در مسائل و مشکلات زندگي , بويژه در بعد مالي واقتصادي , که از آن در فرهنگ اسلامي , تعبير به[ مواسات] شده است .
 اگر جامعه اسلامي را مانند پيکر واحدي بدانيم ,اعضاي اين پيکر ارتباطي حياتي و سرنوشت ساز, با يکديگر دارنداختلال و کم کاري در يک عضو, عامل به هم خوردن تعادل بدن خواهد شد. دراين هنگام , بقيه اعضا بايد به کمک آن عضو بشتابند و به او ياري دهند تا نظم و تعادل به بدن برگردد و حيات و زندگي ممکن شود.اين حقيقت , در سطح جامعه اسلامي نيز بايد پياده شود.اگر نيازمندي به عللي نتوانند خود را همپاي ديگران قرار دهد, شايسته است ديگران به او ياري دهند تا عدالت و تعادل اجتماعي در جامعه محقق گردد.
ضرورت پيش گامي در خدمت
با توجّه به اهميّتي که اسلام براي شخصيّت انسان قائل است، برآورده ساختن نيازهاي او را يکي از کارهاي سنديده برمي شمرد و از اين طريق، نه تنها مردمان مسلمان، به برآورده ساختن نيازمندي‏هاي نيازمندان شويق و ترغيب مي‏شوند، بلکه در بسياري از روايات تصريح شده که نبايد گذاشت شخص نيازمند، نيازش را به ما بازگو کند و از حقوق برادران ديني اين است که پيش از آن که او به بيان نيازش بپردازد، مسلمانان خواسته او را برآورده سازند. امام صادق عليه‏السلام در اين خصوص تصريح دارند که: «هرگاه انسان بداند که برادر مؤمنش نيازمند است و نيازش را برآورده نسازد و او مجبور شود که درخواست برآورده شدن نياز خود را بکند، در ازاي اين کار هيچ پاداشي به انسان تعلق نمي‏گيرد.
 آسوده‏گان روز قيامت
در فرهنگ اسلام، نه تنها برآورده ساختن نياز مردم جامعه اسلامي، يک تکليف لازم و ارزشمند است، بلکه اصل تلاش براي برآورده سازي نيازمندي انسان‏ها هم مورد تأکيد اولياي الهي است؛ چه اين تلاش به هدف برسد يا نه. بنابراين، کسي که بر طبق قرائن عادي، توانايي برآورده ساختن نياز مردم را ندارد، نبايد دست روي دست بگذارد، بلکه بايد به فريضه ديگري جامه عمل پوشد که«کوشش در برآورده ساختن نياز مردم» است. علي بن ابي طالب عليه‏السلام در توصيف عاقبت کساني که در راستاي برآورده ساختن حاجت‏هاي مردم مي‏کوشند مي‏فرمايد: «خداوند متعال در روي زمين بندگاني دارد که در مسير برآورده شدن نيازمندي‏هاي مردم خود را به تکاپو مي‏پردازند، اين گروه از بندگان، در روز قيامت آسوده خاطر خواهند بود.
 اثر خدمت به ديگران
گاهي عده‏اي در نتيجه فريفته شدن به زرق و برق دنيا و دور شدن از فرهنگ اهلبيت عليهم‏ السلام گمان مي‏کنند با بي‏تفاوتي نشان دادن در برابر نيازها و گرفتاري‏هاي ديگران، خود را از تحمّل ضرر و زيان رها مي‏سازند. اين افراد غافل از اين هستند که اين کار، نه تنها مشکلات زندگي اجتماعي را ـ که زيان آن دامن خودشان را نيز مي‏گيرد ـ دو چندان مي‏کند، بلکه در اثر اين کوتاهي، از توفيقات معنوي و امدادهاي الهيِ بيش‏تري نيز محروم مي‏گردند، بدين دليل که در جهان‏بيني اسلامي، علّت تشويق به کارهاي پسنديده آن است که علاوه بر ديگرانْ در درجه اوّل خود شخص از دريافت برکات اين اعمال خير برخوردار مي‏شود. رسول اکرم صلي‏ الله‏ عليه‏ و‏آله در اشاره به نتيجه کمک به ديگران مي‏فرمايند: «تا زماني که انسان مؤمن در کمک و خدمت به برادر مؤمن خود کوشا باشد، خداوند نيز او را کمک و ياري خواهد کرد».
 
خدمت‏رساني، عامل پيوند با ولايت
در توصيف حقيقت عرضه نياز برادران ديني و آثار پاسخ مثبت دادن به خواسته‏هاي آنان و برآورده ساختن نيازهايشان، جملات فراواني از معصوم عليهم‏السلام نقل شده است که هر يک از آن‏ها، به بخشي از اهميّت و فضيلت ياري رساندن به مؤمنان و خدمت کردن به آنان اشاره دارد. امام موسي بن جعفر عليه‏السلام در اين‏باره مي‏فرمايند: «وقتي برادر مؤمني نياز خود را به مؤمني عرضه مي‏کند، اين عرضه کردنْ نعمتي است که از سوي پروردگار عالميان به سوي او فرستاده شده است؛ بنابراين اگر فرد مؤمن نياز برادر خود را برطرف کند، اين کار او را به ولايت و دوستي ما پيوند مي‏دهد و از اين رهگذر، زمينه نزديک شدن به خداو برخورداري از ولايت و محبّت الهي براي او فراهم مي‏شود».
 شيوه صحيح خدمت‏گزاري
خدمت به برادران ديني و برآوردن نيازهاي آنان، يک وظيفه است، همان‏گونه که انجام تمام وظايف ديني، يک سلسله شرايط و شيوه‏هاي خاصي دارند، کمک به مردم نيز وقتي مورد رضايت کامل خداوند است که با رعايت اصولي انجام گيرد. به عنوان مثال، خدمت‏گزار بايد در خدمت به برادر مؤمن‏اشْ با روي گشاده با او برخورد کند، در برآوردن حاجت او سستي و تنبلي به خرج ندهد، از منّت گذاشتن به او ـ که سبب تباهي اجر معنوي عمل اوست ـ خودداري کند و... .
علي بن ابي طالب عليه‏السلام در اين‏باره رهنمودهاي زيادي دارند؛ از جمله شان مي‏فرمايند: «برآوردن نيازهاي مردم، هنگامي به صورت کامل انجام مي‏گيرد که سه امر رعايت شود: اول اين که برآورنده نياز کار خود را کوچک و ناچيز بشمارد، دوم اين که تا جايي که ممکن است، نيکي به مردم را مکتوم و پنهان نگه دارد، و سوم اين که در برآوردن نيازْ تا حدّي که ممکن است، شتاب به خرج دهد».
 
وظيفه خدمت‏رساني
از آن جا که جامعه اسلامي يک واحد به هم پيوسته است که همگان در قبال حفظ نظام و سلامت آن مسؤلند، تمام افراد موظفند از به هم خوردن تعادل آن جلوگيري به عمل آورند. هم‏چنين از آن‏جا که عدم توجه به تأمين نيازهايي که افراد پيدا مي‏کنند و کوتاهي در خدمت‏رساني به موقعْ در دراز مدّت، کيان جامعه را به خطر مي‏اندازد، همه افراد جامعه با توجه به امکاناتي که در اختيار دارند، بايد در ياري رساندن به ديگران پيش‏قدم باشند. امام صادق عليه‏السلام در اشاره به اين مسؤليت همگاني مي‏فرمايند: «مسلمانان موظفند در رسيدگي و کمک به نيازمندان کوشا باشند، به يکديگر عطوفت و مهرباني نشان دهند، از پرداختن کمک‏هاي مالي به همديگر مضايقه نکنند و به هنگام پيدا شدن گرفتاري‏ها، يار و ياور يکديگر باشند».
 
دست آوردهاي کارگشايي
 براي تلاش برآورندگان نيازهاي برادران ديني، فايده‏هاي بسياري اعم از دنيوي و اخروي در مجموعه روايات ذکر شده است. از امام صادق عليه‏السلام نقل شده است که: «هر کس در پي برطرف‏سازي نيازهاي برادران ديني قدم بردارد، خداوند پاداش‏هاي ويژه‏اي به او عطا مي‏کند. که از جمله آن‏هاست آمرزش برخي از گناهان او، دست‏يابي به بعضي کمالات برتر و رسيدن به مقام و منزلت شفيع بودن». بر اين اساس، مشکل‏گشايي از گرفتاري‏هاي مؤمنانْ از جمله کارهاي پسنديده‏اي است که برکات بسيار زيادي در نيل به کمالات و دور گشتن از گناهان و دست‏يابي به سعادت در پي دارد.
 خدمت‏رساني و تداوم زندگي اجتماعي
بر اساس مطالعات تاريخي، زندگي بشر از ديرباز به صورت اجتماعي بوده است. بدون زندگي اجتماعي، امکان دست‏يابي به نيازمندي‏هاي متنوع انسان ميسّر نيست. زندگي اجتماعي، علاوه بر وجود قانون دقيق و مجريان توان‏مند و همين طور ضامن اجرايي مطمئن که بتوانند حقوق افراد را به طور کامل تعيين و حفظ کنند، نياز به برخورداري تک تک مردم و مديران از يک روحيه هم‏کاري متقابل و احساس ضرورت خدمت به يکديگر دارد؛ چرا که بدون وجود چنين تعهّدي، هم در روند اجراي قانون مشکلاتي بروزخواهدکرد وهمدر استحکام پيوندهاي اجتماعي خللي پديد خواهد آمد. بر اين اساس، در تمام جوامعْ انديشمندان به دنبال راه کارهاي هستند تا حسّ خدمت به يکديگر و احساس مسؤليّت بيش‏تر در انجام وظايف را تقويت کنند. بررسي‏ها گوياي اين حقيقت است که در طول تاريخ، موفق‏ترين جوامعْ آن‏هايي بوده‏اند که حسّ هم‏کاري و خدمت به هم نوع و پاي‏بندي به انجام وظيفه در آن‏ها بيش‏تر بوده است.
 اسلام آيين اجتماعي
از آن جا که دينْ برنامه هدايت انسان است، کامل‏ترين دين آن است که همه ابعاد وجودي انسان را در نظر بگيرد و در هر مورد، رهنمودهاي لازمي ارائه کند. آيين الهي اسلام، به عنوان آخرين و در عين حال کامل‏ترين برنامه هدايت انسانْ در مجموعه آموزه‏هاي خود، هم بُعد فردي و هم بُعد اجتماعي بشر را لحاظ کرده است. حتي مي‏توان گفت به جهت اين که زندگي اجتماعي آدمي، عرصه تعارض منافع و خواست‏هاست، بيش‏تر مورد توجه قرار گرفته است و نوع احکام و برنامه‏هاي اسلامي، چون نماز جماعت، نماز جمعه، امر به معروف و نهي از منکر و...، به جنبه‏هاي اجتماعي توجه کرده‏اند. در اين راستا، يکي از تکاليف مهمّ اسلاميْ ضرورت توجّه و اهتمام به امور مسلمانان است؛ يعني هر فرد مسلمانْ موظف است آماده خدمت به ديگران باشد و همواره در راه حلّ مشکلات و گرفتاري‏هاي آن‏ها بکوشد. رسول خدا صلي‏الله‏عليه‏و‏آله در اشاره‏به اهميت اين کار مي‏فرمايند: «هر کس که صبح کند، در حالي که به اصلاح امور مسلمانان اهتمام نداشته باشد، مسلمان نيست».

 چگونه خدمت گذار خوبي براي جامعه باشيم ؟

کسي که مسؤوليتي بر دوش دارد, چه در بعد معنوي و چه در بعد مادي , و درازاي کار, مزد دريافت مي کند, خدمتگزار نيست گر چه نتيجه تلاش او در راسـتاي خدمت به خلق قرار مي گيرد. خدمتگزار, واژه اي است که با چگونگي عمل و نيت فرد ارتباط دارد.
البته اگر شخصي در انجام وظيفه اش کوتاهي نکرد و آن را به بهترين وجه انجام داد و علاوه , هم و غم خويش را در رفع نارسائيهاي زندگي مردم قرار داد تابع يکسري مقررات خشک و دست و پاگيراداري نبود, نام خدمتگزار, بر او زيبنده و شايسته خواهد بود بنابراين , هر خدمتگزار مالا به جامعه خدمت مي کند ولي هر خدمتي خدمتگزاري نيست .
معلمي که علاوه برانجام دقيق وظايف , براي رشد و شکوفايي شاگردان , دل مي سوزاند,عالمي که علاوه بر تبيين احکام دين , درامور خير و مسائل زندگي مردم پيشگام است و با مبارزات و فداکاريهايش ,از لذتهاي زندگي چشم مي پوشد, متمکني که علاوه برانجان وظايف شرعي , بااموال و دارائيش باني مراکز سودمند مي گردد و به نيازمندان امداد مي رساند و بالاخره آن رزمند بسيجي که از ناموس وارزشهاي ديني , عاشقانه به دفاع بر مي خيزد, همه ,از نمونه هاي بارز خدمتگزاري بيشمارند. بدينسان مي يابيم که در مفهوم خدمتگزاري , گذشت , فداکاري ,ايثار, تحمل سختي و ناگواري و احساس هبستگي به همنوعان نهفته است .
انسان اجتماعي است و در جمع , استعداش شکوفا مي گردد انسانها, همانند سنگهايي نيستنداز يکديگر بي خبر و با هم بي ارتباط بلکه مانند حلقات يک زنجيره اند که حيات و قوامشان در گرو پيوستگي و وابستگي است . به همين جهت , در فرهنگ بشري , همواره , به اين مساله توجه گرديده و به تعبيرهاي گوناگون , جامعه انساني به اين سو فراخوانده شده است .انديشه وران و مصلحان , با بيان و قلم , مردم را به تعاطف , تعاضد, همدلي و خدمت رساني دعوت کرده و آن را از مقومات جامعه واجتماع برشمرده اند.اديان الهي , که براساس ارزشهاي فطري و واقعي استوارند, به اين امر عنايت کرده و نقش اساسي را درايجاد و تقويت اين روحيه داشته اند و پيامبران و آورندگان پيام الهي , در راس خدمتگزاران جوامع بشري بوده اند. در فرهنگ و معارف اسلامي , به اين صفت و عمل شايسته سفارش فراوان شده است . دراين دين بزرگ ,ارزشمندترين مردم , سودمندترين آنان است :
 خيرالناس انفعهم للناس
با توجه به وصعت و گستردگي معناي خدمتگزاري , مي توان آن را به دو بخش عمده تقسيم کرد:
1- خدمتهاي مادي .
-2 خدمتهاي معنوي .
تاسيس مدارس و موسسات , مراکزامداد تلاشهايي از قبيل : امدادرساني , ساختن مدرسه , دانشگاه , مسجد, پاک , ورزشگاه و...از مقوله خدمات مادي است .
خدماتي مانند: تعليم ,ارشاد, پاسداري از عقيده واخلاق مردم , تبليغ ديني , ستيز با متجاوزان , کوشش در راه استقلال و عزت و بالاخره فداکاري و فدا شدن در راه ايمان و عقيده از جمله خدمتهاي معنوي شمرده مي شوند.
اينک که مقصود مااز به کار بردن واژه خدمتگزاري , دراين مقاله , بيان شد ,اشارتي خواهيم داشت به ارزش واهميت خدمتگزاري و برخي از جوله هاي آن .
اسلام و خدمتگزاري
اسلام , در برنامه ها و تعاليم , بر آن است که : جمع انديشي و جمع زيستي سازگار و با هدف را در پيروان خويش ,ايجاد و تقويت کند به گونه اي که مردمان را[ عيال خدا] بيند. در جهان بيني اسلام ,از يک طرف , مساله خدمت به خلق , مقدمه قرب الهي و نوعي عبادت تلقي شده است واز ديگر سوي , به هر اندازه که انسان در بعد شناخت و معرفت حق تعالي رشد و تکامل پيدا کند, در خدمت به مردم , بيشتر عشق مي ورزد زيرا شيفته حق , خدمت به خلق را جداي از بندگي خالق نمي بيند به همين جهت , در انسانهاي متعاي و فرزانه و آشنايان به جهان بيني اسلامي , حس نوعدوستي و خدمت به خلق و جامعه , بيشتر به چشم مي خورد.
پيامبراکرم[ ص] سودمندي و خدمت به مردم را در کنارايمان به خداوند, معيار و ملاک ارزشمندي انسان دانسته و مي فرمايد:
خصلتان ليس فوقهما من البر شي ء:الايمان بالله والنفع لعباداتالله ... .
ايمان به خدا و نفع رساندن به بندگان او, دو خصلت نيک است که برتر از آن چيزي نيست .
ازاين بيان استفاده مي شود که اگر عشق و سوز به مردم , که نمودار محبت به پروردگاراست , بر روح آدمي حاکم گردد و باايمان واعتقاد به خداونددرآميزد,انساني خدمتگزار و پرتلاش مي سازد که هيچ گاه از خدمت به ديگران غفلت نمي ورزد که بفرموده رسول خدا[ ص] سلماني غير از خدمت به برادران مسلم واهتمام در رفع مشکلات آنان نيست :
من اصبح ولم يهتم بامورالمسلمين فليس بمسلم
در برخي از روايات , خدمتگزاري يک از ويژگيها و مشخصه هاي اصلي مومنان دانسته شده است: يکي از راويان مي گويد:ازامام صادق[ ع] شنيدم که فرمود:
المومنون خدم بعضهم لبعض . قلت : و کيف يکون خدما بعضهم لبعض ؟قال : يفيد بعضهم يعضا 5 .
مومنان خدمتگزار يکديگرند. گفتم چگونه ؟ فرمود: به يکديگر فايده و سود مي رسانند.
اينها و صدها نمونه ديگراز تعاليم ديني دراين زمينه , نشاندهنده پيوندي تنگانگ بين ايمان و خدمتگزاري است .
آنان که خود را مومن مي پندارند و به پندار خود, براي قرب به خدا, عزلت مي گزينند واز مسووليتهاي اجتماعي روي بر مي تابانند, با روح تعاليم اسلام بيگانه و در پيشگاه حق , عذري نخواهند داشت .

 انگيزه ها در خدمتگزاري

انگيزه ها در خدمتگزاري
خدمت امري است پسنديده اما آنچه ارزش آن را بالا مي برد و يااز ارزشش مي کاهد,انگيزه هايي است که خدمت براساس آنها شکل مي گيرد. برخي از هدف انگيزه خدمتشان احساس نوعدوستي وانسان گرايي است .اينان , بر اينباورند که خدمت , مرز, نژاد, عقيده ,ايمان و... را نمي شناسد بلکه هر جاانساني يافت شود که مي توان به او خدمت کرد, بايد سراغش رفت . صاحبان اين تفکر,اصل خدمت را ملاک و معيار مي گيرنداما به متعلق آن کاري ندارند.
البته اين طرز تفکر, در حد خودش , در خور ستايش است اما کامل نيست .
انگيزه برخي از مردم , در خدمت رساني , يک نوع داد و ستداست يعني قدمي بر مي دارند تا قدمي برايشان برداشته شود. دراين بينش محور خدمت , جلب خدمتگزاري !ازارزشي برخوردار نيست زيرا نه انگيزه مردمي در آن وجود دارد و نه احساس نوعدوستي .
اينان خدمت مي کنند, تا به نام و ناني برسند شهرت و مقامي بدست آورند يا به اغراض واهدف سياسي و مانند آن دست يابند عشق و علاقه به اصل خدمت ندارند بلکه انگيزه اساسي آنان مقاصداجتماعي و دنيايي است !
برخي ازافقي بالا به انسانها مي نگرند و در بينش , آنان , همه مردم [عيال] خداوندند. خدمت به خلق در تفکر وانديشه اينان , نوعي عبادت و تقرب به پروردگار است . کار و خدمت صاحبان اين فکر, هم حسن فاعلي دارد و هم از حسن فعلي , برخورداراست . به عقيده ايشان تنها مفيد بودن عمل کافي نيست بلکه بايد فاعل نيز, نيت و هدف خير داشته باشد. صاحبان اين نظر مي کوشند که ضمن مفيد شکل عمل , روح معنويت را نيز بر آن حاکم سازند, تا ثمره اين حرکت خيرخواهانه , آنان رااز منزل خودخواهي و هواپرستي خارج و منزل صفا واخلاص برساند .
پيدايش اين نگرش , تنها در سايه تفکر ديني و جهان بيني الهي ممکن است . در مقام ارزشگزاري خدمتها, خدمت نشات گرفته ازاين جهان بيني , ازارزشمندترين آنها به شمار مي رود به همين جهت , در فرهنگ ديني , عمل و خدمتي مايه ارزش و عامل کمال آدمي است که انگيزه انجامش , قرب و رضايت خداوند باشد.
 حکومت و خدمت
آنچه تاکنون درباره خدمتگزاري ,اهميت و جلوه هاي آن نگاشتيم , بيشتر, بر محور خدمتهاي فردي و مردمي تاکيد داشت اما بخش عمده و اساسي خدمتگزاري , خدمت دولتها و حکومتهاست زيرا آنهااز سويي منابع ملي و ثروتهاي عمومي را دراختيار دارند واز سوي ديگر,از امکانات اجرايي و راههاي به کارگيري آن برخوردار. دراين بخش دو مطلب را يادآور مي شويم :
-1خدمتگزاري دولتمردان وارزش آن .
2- ايجاد روحيه و زمينه خدمتگزاري توسط آنها.
پيش از آن که به بررسي اين بحث بپردازيم ذکر نکته اي ضروري مي نمايد:
فرهنگ حکومتها, نقش زيربنايي در خدمتگزاري و عدم آن دارد. در حکومتهاي طاغوتي[ فرهنگ منيت] حاکم است . در نقطه مقابل , حکومتهاي الهي واسلامي قرار دارند. که فرهنگشان[ فرهنگ عبوديت] است .
در بينش سردمداران طاغوتي , همه چيز بر محور[ من] واشباع شهوات و غرايز شخصي دور مي زند و شکل مي گيرد. چنين حاکماني , تنها به منافع و تامين خواسته هاي خويش را مي انديشند.
مردم در نظراينان ,از شخصيت و هويت مستقل وانساني برخوردار نيستند و ازاين روي از هر عاملي که پايه هاي قدرت آنان را استوار سازد, سود مي جويند گر چه به قيمت فدا شدن ملت و جامعه تمام شود.
در بينش دولتمردان اسلامي , جز کار و خدمت مخلصانه و صادق , چيز ديگري مطرح نيست .اين جاست که[ تشنگان قدرت از شيفتگان خدمت] جدا مي شوند در منابع اسلامي , به حاکمان و دولتمردان که با قوانين اسلام برمردم حکومت مي کنند, سفارش شده است که همواره کانون مهر و خدمتگزاري مردم باشند.
علي[ ع] به فرماندار مصر چنين توصيه مي کند:
واشعر قلبک الرحمه للرعيه للرعيه لهم واللطف بهم ولاتکونن عليهم سبعا ضاريا تغتنم اکلهم , فانهم صنفان امااخ لک في الدين واما نظير لک في الخلق
و مهرباني بر رعيت را براي دل خود پوششي گردان و دوستي ورزيدن با آنان را و مهرباني کردن با همگان . و مباش همچون جانوري شکاري که را غنيمت شماري ! چه رعيت دو دسته اند! دسته اي برادر ديني تواند و دسته ديگر در آفرينش با تو همانند.
اگر محور مسؤوليت پذيري , عبوديت حق و خدمت به مردم باشد, هيچ گاه حکومت و رياست , به صورت هدف و طعمه در نمي آيد بلکه امانتي است در اختيار حاکم .
اينک اشارتي کوتاه به عوامل موثر درايجاد روحيه خدمتگزاري :
1- تبليغات
تبليغات , نقش عمده اي در تشويق و ترغيب خدمتگزاري مردم براي خدمتگزاري دارد.
دولت , علاوه برايجاد روحيه خدمتگزاري در مردم , مي بايست , خدماتي که براي مردم انجام مي دهد, صادقانه با آنان در ميان بگذارد. طرحها و برنامه هايي که امکان دارد مردم دراجراي آن نقشي داشته باشند, به آنان ابلاغ کند.
براي اطمينان مردم به دولتمردان , ضروري است ازاخبار مبالغه آميز و گزافه گوييها در زمينه بيلان خدمات و وعده هايي که رسيدن به آنها, به زودي , ميسور نيست ,اجتناب شود.
-2 ضرورت تشويق و تنبيه
مساله ديگر که درايجاد زمينه و روحيه خدمتگزاري موثراست , تشويق و تنبيه بجا و بموقع است . حکومت اسلامي نبايد خدمت و خيانت را يکسان ببيند و با نيک و بد, برخورد مساوي داشته باشد زيرااين گونه برخورد,زمينه خدمتگزاري را در مردم از بين مي برد.
3- انتخاب کارگزاران صالح
دولت و حکومت اسلامي وقتي موفق به ارائه خدمات وايجاد جو و فضاي خدمتگزاري خواهد بود که از مديرانن و کارگزاران شايسته و واجد شرايط برخوردار باشد.انتخاب صحيح در کاراجرايي ويژه در کارهاي کليدي , مهمترين مساله براي زمامداران است .
بازسازي مراکز خدمت رساني و مديريت کشور و پاکسازي آنهااز عوامل ناسالم و ناشايسته , عامل مهمي درايجاد زمينه خدمتگزاري دولت و مردم به شمار مي آيد.
 -4ايجاد جواعتماد وامنيت
 ايجادانگيزه خدمت و گسترش آن در بين مردم , فضاي مناسبي را مي طلبد. دولت , مي توانداين نقش را داشته باشد و زمينه هاي مناسب را, براي عرضه خدمت از سوي مردمان خدمتگزارايجاد کند,از جمله :اعتماد به مردم و بهاي لازم به کار آنان .اين امر سبب مي گردد که مردم با عشق و علاقه به خدمات عمومي روي بياورند و بسياري از نابسامانيهاي اجتماعي را سامان دهند و جامعه را به عطر دل انگيز خدمت و کمک به همنوع معطر کنند.اين جواعتماد, بسياري از بدگمانيها رااز بين مي برد و در نهايت رنج و مشقت دولت را دراداره جامعه مي کاهد.
روحانيان و خدمتگزاري
در طول تاريخ , خدمتگزاران فراواني بوده اند که دست به خدمات ارزنده و چشمگيري زده اند وجودشان مايه برکت و خير براي مردم بوده است . اموال و ثروتهايي که به عنوان[ موقوفه] در حوزه فرهنگ اسلامي ديده مي شود گوشه اي ازاين خدمتهاي ماندگاراست . بناهاي خيريه , مساجد, تکايا, پلها و بسياري از تاسيسات عام المنفعه ديگر, دليل آن است که همواره انسانهاي خدوم و خدمتگزار در جامعه بوده اند که وجودشان منشا آثار و خدمات مفيد و مردمي گرديده است . چهره هايي که عمر خود را در پي کسب ابتکار واختراع و بذل دانش و شکوفايي استعدادها گذاشتند و به مردم و جامعه خدمت کردند. عالمان راستين و درد آشنايي که خدمتگزاري با روح و جانشان آميخته و علاوه برانجام وظيفه , پيدايش حادثه و ضرورت ايثار, در کنار مردم و با مردم بوده اند.
مردم , روحانيان را خدمتگزاران بي منتي مي شناسند که در تاريخ منشا برکات و خدمات فراواني بوده اند.
اهل علم ,از متن مردم و جامعه برخاسته و با آنان در تکاليف اجتماعي و همقدم بوده است .
پر واضح است که اگر خدمت از هرکس پسنديده است ,ازاهل زيبنده تر و زيباتراست .
در پايان , به فرازي از سخنان امام خميني , رحمه الله عليه , که خورشيد وجودش ازافق حوزه نمايان گشت و شعاعش همگان را فرا گرفت و اين راه هستي اش را فدا ساخت , گوش جان مي سپاريم . به اميد آن که راه و کلام اوالگوي رفتار و گفتارمان گردد:
تا حيات دارم خدمتگزار همه هستيم : خدمتگزار ملتهاي اسلامي , خدمتگزار ملت بزرگ ايران , خدمتگزار دانشگاهيان و روحانيون , خدمتگزار همه قشرهاي کشور و همه قشرهاي کشوراسلام و همه مستضعفين .

 حضرت امام و خدمت گذاري

با دلي آرام و قلبي مطمئن و روحي شاد و ضميري اميدوار به فضل خدا از خدمت خواهران و برادران مرخص و بسوي جايگاه ابدي سفر مي کنم...
و بدانند که با رفتن يک خدمتگزار در سد آهنين ملت خللي حاصل نخواهد شدکه خدمتگزاران بالا و والاتر در خدمتند. "
حضرت امام خميني (ره) در دوران حيات ارزشمند خود ، طلايه دار عزت و بزرگواري ايران سرفراز بود ، وي سخناني متأثر از کلام وحي، رسالت انبياء و هدايت اوصيا داشت ، به گفتار خود عمل مي کرد و مروج آئين پاک رسول خدا محمد مصطفي (ص) بود .
 نفوذ عرفاني و معنوي اين راد مرد صحنه هاي علم و تقوي همة جهانيان را به حيرت انداخت و مردم شريف ايران را به عزت و افتخار گرانقدري رساند .
او که الگوي جاودانِ حکومت بر قلب ها قلمداد مي شد ، راز و رمز اين توفيق و موفقيت حکومت ها را در خدمتگزاري و جذب قلوب مردم مي داند و در سراسر حيات ارزشمندشان به خدمتگزاري اين ملت شريف افتخار مي کند و از ديگران مي خواهد که نصيحت پدرانة اورا بپذيرند و از خدمت و خدمت رساني به مردم دريغ ننمايند .
امام بزرگوارمان در بسياري از موقعيت ها به مسئولين تذکر مي دهند که کارهاي خود را خوب انجام دهند و در خدمت مردم باشند و به مردم حالي کنند که حکومت اسلامي ، حکومتِ خدمت است حتي تا آنجا که اهميت خدمتگزاري را درسيرة پاک رسول الـ.. (ص) متذکر مي شوند :
 " پيغمبر اکرم (ص) خدمتگزار مردم بود ، با آنکه مقامش آن بود ولي خدمتگزار بود ، خدمت مي کرد ."
 همچنين امام راحل فتح قلوب را بالاتر از فتح کشورها معرفي مي نمايد ، سخنان حکمت آميز اين مراد و مرشد بزرگ قرن در اين باب چنين است :
 " اگر بخواهيد مملکت تان مال خودتان باشد و مال خود اين ملت باشد ، بايد اين ملت را به همان گرمي که هست نگه داريم ... ارزش اين ها زياد است ، اما بايد حفظ کنيم اين ارزش ها را ، پيروزي مملکت ما براي همين ارزش ها ست ، اين پيروزي قلوب بالاتر از پيروزي کشور است ... دائماً در نظرتان باشد که ما يک بندة خدائي هستيم ، که اين مردم ما را به اين محل رساندند و ما براي آنها بايد خدمت بکنيم ." جايگاه خدمت و خدمتگزاري در نظام جمهوري اسلامي .
از زبان امام راحل (ره)
با نگاهي گذرا به سيرة انبياء وامامان و خلف صالح آنان حضرت امام خميني (ره) و دقت در رفتار اين اسوه هاي حسنه ، به راحتي جايگاه رفيع خدمت و خدمتگزاري روشن خواهد شد.
پيامبر عظيم الشأن که رحمت و محبت نبوي، بنياد و اساس رسالت او بود ،توجهي خاص براي خدمت به مردم داشت و خداوند بزرگ در معرفي چنين پيامبري پس از آنکه وي را " عزيزٌ عليه ما عنتم" معرفي مي کند واژه "حريصٌ عليکم " 4 را نيز مي آورد.
در کلام آسماني فوق شدت علاقة پيامبر به هر گونه خير، سعادت، پيشرفت و ترقي ، به جهت خوشبختي انسان است و رسيدن به زمينه هاي فوق از طريق خدمت به مردم و رعايت افراد جامعه امکان پذيرخواهد بود.
امام راحل با عنايت به هدايت هاي بزرگ ترين راهنماي عالم وجود به چنين راه مقدسي تأسي مي کند و در فرازي ازگفتار هاي عالمانه اش مي فرمايد :
" من دعاگوي شما هستم و شما اين احتمال را بدهيد که اگر به من بگويند خدمتگزار بهتر از اين است که بگويند رهبر ، رهبري مطرح نيست ، خدمتگزاري مطرح است ، اسلام مارا موظف کرده است که خدمت بکنيم ، خدمتگزاري مطرح است ."
امام بزرگوار درجائي ديگر به رهبر و شوراي رهبري آينده توصيه هائي ارائه کرده اند :
" خود را وقف در خدمت به اسلام و جمهوري اسلامي و محرومان و مستضعفان بنمايند ."
در فراز ديگري از سخنان امام راحل (ره) آمده است :
" اگر چنين برنامه اي تحقق پيدا کند (حکومت ها به مردم خدمت کنند) محيط رعب از بين مي رود و محيط دوستي پيش مي آيد و مبدل به محيط برادري مي شود ، يک چنين محيطي که محيط برادري باشد ، ملت پشتيبان دولت است و اگر ملت پشتيبان يک دولتي شد ، دولت سقوط نمي کند ."
سخن گهر بار ديگري از رهبر بزرگ انقلاب چنين است :
" امروز شما با تعهد به اسلام و با تعهد به احکام اسلام و با تعهد به جمهوري اسلامي ، در خدمت بندگان خدا و مستضعفين باشيد و بيشتر از همه، طبقات ضعيف را ملاحظه کنيد و اين يک عبادت بزرگ است براي شما ، و من اميد وارم که شما به اين عبادت موفق باشيد ."
ومهم تر از سخن فوق:
"گمان نمي کنم عبادتي بالاتر از خدمت به محرومين وجود داشته باشد "
سخن معظمٌ له در ارزش خدمتگزاري چنين است :
 " من نمي توانم براي خدمتگزاري ، جواني که براي خدمتگزاري به اسلام شب تا صبح شب زنده داري مي کند و در حال خطر واقع مي شود ، مجاهده مي کند ، ارزش براي اين ما نمي توانيم حساب کنيم ... مگر غير از خدا مي تواند کسي به اين اعمال پاداش دهد ."
" آنهائي که براي يک مستمند و يک مؤمن خدمت بکنند ، آن همه پيش خدا اجر دارند و شما که براي ميليون ها مستمند و ميليون ها مستضعف خدمت مي کنيد ، جز خداي تبارک و تعالي ، کسي نمي تواند احصا کند اجر شما را ."
و نيز در جهت وظيفه حکومت ها فرموده است :
 " اسلام حکومت ها را موظف به خدمت کرده است ، ارتش در خدمت ملت باشد ، حکومت ها در خدمت مردم باشند . "
امام خميني , رحمه الله عليه , که خوداسوه ايمان به خدا و خدمت به خلق بود, در دستورالعملي به فرزندشان , چنين مي نگارند:
] پسرم !... آنچه گفتم بدان معني نيست که خود رااز خدمت به جامعه کنار کشي و گوشه گير و کل بر خلق الله باشي که اين از صفات جاهلان متنسک است , يادرويشان دکان دار... پسرم !از زير بار مسؤوليت انساني که خدمت به حق در صورت خدمت به خلق است شانه خالي مکن که تاخت و تاز شيطان دراين ميدان , کمتراز تاخت و تاز در بين مسؤولين و دست اندکاران نيست] .
محدوده خدمت
ممکن است اين سئوال پيش بيايد که آيا خدمت , مطلقا,ارزش ذاتي دارد؟ در هر جا و به هرکس که خدمت بشود پسنديده و مورد ستايش است ؟ يا خدمت مسلمانان به يکديگر, در جامعه اسلامي است که داراي ارزش و اهميت است ؟
از نظراسلام , خدمت به مردم به تعبير روايات[ ناس] , عملي است مطلوب و شايسته . پيامبراکرم[ ص] فرمود:
راس العقل بعدالدين انوددالي الناس واصطناع الخيرالي کل برو فاجر .
پس ازايمان به خداوند, سرآمد تمام اعمال عاقلانه , بشر دوستي و نيک به مردم است چه خوب و درستگار باشند و چه فاسق و گناهکار.
آنان که بسان خورشيد بر نيک و بد مي تابند و بخل وامساکي دراين جهت ندارند, بي شک خدمتگزار بشرند واز پاداش خداوند نيز بهره مند.
امام موسي بن جعفر( ع ) فرمود:
ان لله عبدا في الارض يسعون في حوائج الناس هم الامنون يومالقيامه
خدا را در زمين بندگاني است که در برآوردن نيازمنديهاي مردم تلاش مي کنند. ايشان , در قيامت درامنيت وامان قرار دارند.
اين گونه روايات , خدمت را, مطلقا,ارزش دانسته و محدوديتي در آن قائل نشده است روايات فراوان ديگري نيز داريم که در آنها قيد خدمت به مومن آورده شده که به برخي از آنهااشاره خواهيم کرد.از مجموع اين دو گروه از روايات چنين به دست مي آيد که خدمت رساني مساله اي است که داراي ارزش ذاتي و همانگونه که خدمت به مومن ازارزش والايي برخورداراست , خدمت به غير مومن نيزارزش است .

 خدمت رسانى از منظر اخلاق اسلامى

ادامه مطلب

 خدمتگزاری به مردم در سیره و سخن امام حسین علیه السلام

یکی از مهم‏ترین آموزه‏های قرآن و اهل بیت علیهم السلام خدمت‏به مردم و نیازمندان جامعه است . از دیدگاه مکتب حیاتبخش اهل بیت علیهم السلام خدمتگزاری به افراد جامعه، حد و مرزی ندارد و یک دین باور حقیقی در تمام صحنه‏های زندگی با الهام از رهبران آسمانی خویش می‏کوشد تا باری را از دوش دیگران بردارد و خدمتی را به بشر ارائه کند; گر چه فرد مخدوم، هم کیش او نباشد، البته خدمت‏به اهل ایمان اهمیت ویژه‏ای دارد .

امام حسین علیه السلام با تاکید بر این باور وحیانی می‏فرماید:

«اعلموا ان حوائج الناس الیکم من نعم الله علیکم فلاتملوا النعم فتتحول الی غیرکم; (1) بدانید نیازمندیهای مردم که [به شما مراجعه می‏کنند] از نعمتهای الهی است پس نعمتها را افسرده نسازید [یعنی مبادا با رنجاندن مردم نیازمند کفران نعمت کنید] که این وظیفه خدمت رسانی به دیگران محول خواهد شد .»

بزرگ رهبر جهان اسلام حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله در پیامی جهانی به پیروان خود چنین رهنمود می‏دهد:

«ایما مسلم خدم قوما من المسلمین الا اعطاه الله مثل عددهم خداما فی الجنة; (2) هر مسلمانی که به گروهی از مسلمانان خدمت کند خداوند متعال به تعداد آنان، خدمتگزارانی را در بهشت‏به او عطا خواهد کرد .»

اساسا یکی از مهم‏ترین آرزو و درخواستهای ائمه اطهار علیهم السلام از خداوند متعال توفیق خدمتگزاری به مردم بوده است و آنان این خواسته ارزشمند خویش را در قالب دعاها و سخنان گهربار خویش ابراز می‏نمودند . امام سجاد علیه السلام در دعای مکارم الاخلاق با پروردگار متعال چنین نجوا می‏فرماید:

«واجر للناس علی یدی الخیر ولاتمحقه بالمن (3) ; خداوندا! انجام کارهای خیر را برای مردم، به دست من اجرا کن و خدمات نیکم را با منت گزاری ضایع مگردان .»

رفع نیاز حاجتمندان و کمک به ارباب رجوع، از نکات قابل توجهی است که در جوامع حدیثی و منابع فقهی بخشهای مستقلی برای آن منظور شده است . «قضاء حاجة المؤمن‏» ، «خدمة المؤمن‏» ، «الاهتمام بامور المسلمین‏» ، «الطاف المؤمن و اکرامه‏» برخی از عناوین این ابواب است . در متن این گفتارهای سودمند، افزون بر ثوابهای اخروی خدمت رسانی، به نتایج پربار این صلت‏خداپسندانه در دنیا نیز اشاره شده است . در یکی از همین روایات، حضرت سیدالشهداء علیه السلام به خدمتگزاران راستین به مردم نوید می‏دهد:

ادامه مطلب

 سوال رييس جمهور از دانش آموزان؟ چگونه خدمتگزار خوبي براي جامعه باشيم

رييس جمهور در پيامي با تبريك آغاز سال تحصيلي به همه دانش پژوهان ، دانشگاهيان ، فرهنگيان ، دانش آموزان ، دانشجويان و ملت بزرگ ايران گفت:
مهر ماه حقيقتا ماه مهر است؟ چرا كه يك جنبش عظيم و مجاهدت گسترده براي كسب علم و معرفت آغاز مي‌شود .

به گزارش ايرنا به نقل از پايگاه اطلاع رساني رياست جمهوري، متن كامل پيام دكتر محمود احمدي نژاد به اين شرح است:
آغاز سال تحصيلي را به همه دانش پژوهان ، دانشگاهيان ، فرهنگيان ، دانش آموزان ، دانشجويان و ملت بزرگ ايران صميمانه تبريك عرض مي‌كنم. ماه مهر براي ملت ما همواره با حال و هواي خاصي همراه است . ماه مهر حقيقتا ماه مهر است؟ چرا كه يك جنبش عظيم و مجاهدت گسترده و يك تلاش همگاني براي كسب علم و معرفت آغاز مي‌شود و فضاي كشور عطرآگين به عطر مجاهدت در راه علم و كسب دانش، معرفت و تربيت نسل‌هاي پي در پي است.

آغاز سال تحصيلي امسال مواجه شده است با شب‌هاي قدر و شهادت امير المومنان (ع) و روزهاي ماه مبارك رمضان و همه آنها براي ما الهام بخش است . امير مومنان (ع) به عنوان انسان كامل و امام مبين، الگوي همه بشريت در همه عصرها و نسل هاست. او باب علم پيامبر بزرگ الهي است؟ يعني دروازه علم ، دريچه معرفت ، آستانه ورود به دنياي دانش و معرفت و نيكي ها، امام علي (ع) است. در شب‌هاي قدر كه قرآن نازل مي‌شود - قرآن پايه علم ، تزكيه، حكمت و پايه تعالي بشر است - سرنوشت انسانها رقم زده مي‌شود. تقارن اين ايام براي ما بسيار الهام بخش است. ماه مبارك رمضان، ماه خودسازي است؟ خودسازي معنوي، علمي، شخصيتي و روحاني. آماده شدن براي ‪ ۱۱‬ماه تلاش و مجاهدت و ارتقاي تعالي روحي و معنوي براي يك زندگي جاويد و ابدي . امسال ليالي قدر و بزرگداشت امام با آغاز سال تحصيلي و جنبش عظيم علمي مقارن شده است و اين بسيار راهگشا، الهام بخش و مبارك است.

مجموعه آموزش و پرورش بزرگترين، موثرترين ، مهم‌ترين و عزيزترين مجموعه كشور است. همين امروز جامعه فرهنگيان ما، مومن‌ترين ، انقلابي‌ترين و پاك ترين اقشار جامعه هستند. هيچ كاري با كار جامعه فرهنگي ما قابل مقايسه نيست. بزرگ‌ترين خدمات، بزرگ‌ترين ابتكارات و خلاقيت‌ها ، پيشرفت‌هاي علمي و معنوي و سياسي جامعه و دستاوردهاي اقتصادي در همه عرصه‌ها مرهون دلسوزي ، فداكاري و تلاش صادقانه و مخلصانه جامعه فرهنگي است. من صميمانه از همه آنها تشكر مي‌كنم و دو سه نكته را عرض مي‌كنم و پرسش امسال را طرح خواهم كرد.

دولت با همه توان، خودش را در كنار و در خدمت جامعه فرهنگي مي‌داند؟ با مشكلات و مضايقي كه هست و همگان اطلاع دارند. دولت با همه توان در تلاش است كه بهترين فرصت و فضا را در حد امكان براي خدمتگزاري جامعه فرهنگي فراهم كند. همه تلاش‌ها اين است كه سرمايه‌گذاري ها و دلسوزي‌هاي دولت و جامعه فرهنگي متمركز در مدرسه و در جهت علم آموزي و تربيت نسل‌هاي مومن و شجاع باشد. من به جامعه فرهنگيان عرض مي‌كنم به فضل الهي اين تلاش‌ها ثمر خواهد داد و جهش‌ها و تحولات در راه است. اميدوارم و مطمئن هستم كه با دستان پرمهر و كلام زيبا و آموزنده و پرورش‌دهنده فرهنگيان و معلمان امسال هم نسل نوجوان و نسل جوان ما يكبار ديگر عدالت، مهرورزي و پيشرفت همه جانبه كشور را خواهد شنيد و خواهد آموخت و براي تحقق آن مصمم تر خواهدشد.

خطاب به دانش آموزان عزيز عرض مي‌كنم كه قدر فرصت و دوران جواني و نوجواني را بدانيد. امروز شرايط براي شما مهياست و مسووليت و ماموريت‌هاي بزرگ ملي و بين‌المللي در برابر شماست. بايد به سرعت راه كسب علم و معرفت و خودسازي را بپيماييد.

احترام به معلم، دل دادن به كلام معلم ، ارادت به معلم، اين مقدمه و لازمه علم آموزي ، معرفت ، رسيدن و بدست آوردن فرصت براي كارهاي بزرگ و بزرگ تر است . من مطمئن هستم و اميدوارم كه نسل نوجوان و جوان ، قدر خودش ، قدر جامعه فرهنگي كشور و قدر فرصت خودسازي و علم آموزي را خواهد دانست.

و اما به مسوولين آموزش و پرورش هم توصيه‌اي دارم. قدر جامعه فرهنگي را بدانيد. قدر خدمت و خدمتگزاري به بهترين‌هاي كشور و در بهترين عرصه‌ها را بدانيد. تلاش‌هاي خوبي را داريد انجام مي‌دهيد. همه اين تلاش‌ها بايد در متن جامعه فرهنگي همراه با جامعه فرهنگي و با كمك جامعه فرهنگي و مشاركت و نظارت آنها بيش از پيش گسترش پيدا كند. همه تلاش‌ها براي خدمت به معلم و كلاس در رابطه معلم و دانش آموز بايد متمركز شود . خوشبختانه جهت‌گيري درست است اما بايد همه امكانات و توان‌ها را بسيج كنيم و دولت هم آماده است . ان شاء‌الله و به فضل الهي نخواهيم گذاشت امسال جامعه فرهنگيان ما با بعضي مشكلات مالي و بودجه‌اي و كسري‌ها مواجه شود. از هر كجا كه لازم باشد، بتوانيم و قوانين اجازه دهد، اين كار را خواهيم كرد تا جامعه فرهنگيان ما با آسودگي خاطر بيشتر - ان شاء‌الله - در خدمت تعالي كشور باشند.

و اما پرسش امسال؟ طي سه سال سه پرسش مطرح شد. پرسش اول درباره عدالت ، پرسش دوم درباره مهرورزي و پرسش سوم درباره پيشرفت و تعالي همه جانبه كشور و امروز درباره -خدمتگزاري> است. بهتر از من مي‌دانيد كه بهترين انسانها نزد خدا ، نافع‌ترين آنها براي خلق خداست . سوال كردند چه كسي بهترين انسانهاست. فرمودند: -خير الناس انفعهم للناس> يعني بهترين مردم كسي است كه نافع تر و مفيدتر براي جامعه و مردم باشد. به تعبير خودمان كسي كه خدمتگزار تر باشد؟ يعني همه زندگي و تمام عمر، توانايي و فرصتش را در اختيار خدمتگزاري به جامعه قرار دهد؟ خدمت علمي، خدمت فرهنگي ، تربيتي، اقتصادي ، فناوري ، سياسي. خدمتگزاري به جامعه بالاترين جايگاه براي يك انسان نزد خداوند است كه البته از مومنان و متقيان بر مي‌آيد.

سوال اين است: -چه كنيم كه خدمتگزار خوبي باشيم . راههاي خدمتگزاري چيست ؟ چگونه بايد خدمت كرد؟ چه عواملي دست به دست هم بدهند كه روحيه خدمتگزاري درجامعه گسترش پيدا بكند؟ فوايد و نتايج خدمتگزاري چيست؟ تاثير خدمتگزاري روي فرد خدمتگزار چگونه است؟ تاثيرخدمتگزاري روي محيط اجتماعي ، روي منافع و مصالح يك ملت و در بسط فرهنگ مهرورزي و خدمتگزاري چيست؟ وظيفه آموزش و پرورش در اين رابطه چيست؟ وظيفه دولت و مسوولين ، وظيفه رسانه‌ها و اصحاب فرهنگ و تبليغات در گسترش فرهنگ خدمتگزاري چيست ؟ آيا بدون روحيه خدمتگزاري در بين آحاد مردم، يك كشور و يك ملت مي‌تواند به قله‌هاي سعادت برسد ؟ آيا بدون روحيه خدمتگزاري ، مشكلات جامعه برطرف مي شود ؟ آيا بدون روحيه خدمتگزاري فاصله‌ها و تبعيض‌ها و محروميت‌ها برطرف خواهد شد ؟ سوال اين است كه چگونه خدمتگزار خوبي براي جامعه باشيم ؟ دانش آموزان چه مي‌توانند بكنند ، چگونه مي‌توانند به كشور، ملت و خانواده شان خدمت كنند ؟ جامعه فرهنگي ما چه مي‌تواند بكند و همين طور بقيه اقشار اميدوارم كه سال تحصيلي امسال سالي سرشار از نشاط ، پيشرفت و شادماني براي همه ملت ما به ويژه جامعه فرهنگي و آموزش و پرورش ما باشد و از خداي متعال مي‌خواهم كه در اين شب‌هاي قدر زيباترين، كامل‌ترين و بهترين سرنوشت را براي جامعه فرهنگي ، ملت ما و همه بشريت رقم بزند و آن هم ان شاء‌الله ظهور مولاي هستي، نجات بخش همه بشريت، انسان كامل، مهدي موعود (ع) هست.

 چه کنيم که خدمتگزار خوبي باشيم....؟

رئيس جمهور در پيامي با تبريک آغاز سال تحصيلي به همه دانش پژوهان، دانشگاهيان، فرهنگيان، دانش آموزان، دانشجويان و ملت بزرگ ايران گفت: مهر ماه حقيقتا ماه مهر است; چرا که يک جنبش عظيم و مجاهدت گسترده براي کسب علم و معرفت آغاز مي شود. در بخشي از متن پيام دکتر محمود احمدي نژاد آمده است: دولت با همه توان، خودش را در کنار و در خدمت جامعه فرهنگي مي داند; با مشکلات و مضايقي که هست و همگان اطلاع دارند. دولت با همه توان در تلاش است که بهترين فرصت و فضا را در حد امکان براي خدمتگزاري جامعه فرهنگي فراهم کند. همه تلاش ها اين است که سرمايه گذاري ها و دلسوزي هاي دولت و جامعه فرهنگي متمرکز در مدرسه و در جهت علم آموزي و تربيت نسل هاي مومن و شجاع باشد. من به جامعه فرهنگيان عرض مي کنم به فضل الهي اين تلاش ها ثمر خواهد داد و جهش ها و تحولات در راه است. خطاب به دانش آموزان عزيز عرض مي کنم که قدر فرصت و دوران جواني و نوجواني را بدانيد. امروز شرايط براي شما مهياست و مسئوليت و ماموريت هاي بزرگ ملي و بين المللي در برابر شماست. بايد به سرعت راه کسب علم و معرفت و خودسازي را بپيماييد. احترام به معلم، دل دادن به کلام معلم، ارادت به معلم، اين مقدمه و لازمه علم آموزي، معرفت، رسيدن و به دست آوردن فرصت براي کارهاي بزرگ و بزرگ تر است. من مطمئن هستم و اميدوارم که نسل نوجوان و جوان، قدر خودش، قدر جامعه فرهنگي کشور و قدر فرصت خودسازي و علم آموزي را خواهد دانست. و اما به مسئولان آموزش و پرورش هم توصيه اي دارم. قدر جامعه فرهنگي را بدانيد. قدر خدمت و خدمتگزاري به بهترين هاي کشور و در بهترين عرصه ها را بدانيد. تلاش هاي خوبي را داريد انجام مي دهيد. همه اين تلاش ها بايد در متن جامعه فرهنگي همراه با جامعه فرهنگي و با کمک جامعه فرهنگي و مشارکت و نظارت آنها بيش از پيش گسترش پيدا کند. همه تلاش ها براي خدمت به معلم و کلاس در رابطه معلم و دانش آموز بايد متمرکز شود. خوشبختانه جهت گيري درست است اما بايد همه امکانات و توان ها را بسيج کنيم و دولت هم آماده است. ان شا»الله و به فضل الهي نخواهيم گذاشت امسال جامعه فرهنگيان ما با بعضي مشکلات مالي و بودجه اي و کسري ها مواجه شود. از هر کجا که لازم باشد، بتوانيم و قوانين اجازه دهد، اين کار را خواهيم کرد تا جامعه فرهنگيان ما با آسودگي خاطر بيشتر -ان شا»الله -در خدمت تعالي کشور باشند. و اما پرسش امسال. طي سه سال سه پرسش مطرح شد. پرسش اول درباره عدالت، پرسش دوم درباره مهرورزي و پرسش سوم درباره پيشرفت و تعالي همه جانبه کشور و امروز درباره «خدمتگزاري» است. بهتر از من مي دانيد که بهترين انسانها نزد خدا، نافع ترين آنها براي خلق خداست. سوال کردند چه کسي بهترين انسانهاست. فرمودند: «خير الناس انفعهم للناس» يعني بهترين مردم کسي است که نافع تر و مفيدتر براي جامعه و مردم باشد. به تعبير خودمان کسي که خدمتگزارتر باشد; يعني همه زندگي و تمام عمر، توانايي و فرصتش را در اختيار خدمتگزاري به جامعه قرار دهد; خدمت علمي، خدمت فرهنگي، تربيتي، اقتصادي، فناوري، سياسي. خدمتگزاري به جامعه بالاترين جايگاه براي يک انسان نزد خداوند است که البته از مومنان و متقيان برمي آيد. سوال اين است: «چه کنيم که خدمتگزار خوبي باشيم. راههاي خدمتگزاري چيست؟ چگونه بايد خدمت کرد؟ چه عواملي دست به دست هم بدهند که روحيه خدمتگزاري درجامعه گسترش پيدا بکند؟ فوايد و نتايج خدمتگزاري چيست؟ تاثير خدمتگزاري روي فرد خدمتگزار چگونه است؟ تاثيرخدمتگزاري روي محيط اجتماعي، روي منافع و مصالح يک ملت و در بسط فرهنگ مهرورزي و خدمتگزاري چيست؟ وظيفه آموزش و پرورش در اين رابطه چيست؟ وظيفه دولت و مسئولان، وظيفه رسانه ها و اصحاب فرهنگ و تبليغات در گسترش فرهنگ خدمتگزاري چيست؟ آيا بدون روحيه خدمتگزاري در بين آحاد مردم، يک کشور و يک ملت مي تواند به قله هاي سعادت برسد؟ آيا بدون روحيه خدمتگزاري، مشکلات جامعه برطرف مي شود؟ آيا بدون روحيه خدمتگزاري فاصله ها و تبعيض ها و محروميت ها برطرف خواهد شد؟ سوال اين است که چگونه خدمتگزار خوبي براي جامعه باشيم؟ دانش آموزان چه مي توانند بکنند، چگونه مي توانند به کشور، ملت و خانواده شان خدمت کنند؟ جامعه فرهنگي ما چه مي تواند بکند و همين طور بقيه اقشار؟» اميدوارم که سال تحصيلي امسال سالي سرشار از نشاط، پيشرفت و شادماني براي همه ملت ما به ويژه جامعه فرهنگي و آموزش و پرورش ما باشد و از خداي متعال مي خواهم که در اين شب هاي قدر زيباترين، کامل ترين و بهترين سرنوشت را براي جامعه فرهنگي، ملت ما و همه بشريت رقم بزند و آن هم ان شا»الله ظهور مولاي هستي، نجات بخش همه بشريت، انسان کامل، مهدي موعود (ع) هست.
ابتكار

 پيام وزير آموزش و پرورش به مناسبت آغاز سال تحصيلی 88- 1387

دكتر عليرضا علي احمدي در پيامي فرارسيدن سال تحصيلی 88- 1387 را تبريك گفت .
به گزارش بازیاب متن پيام تبريك وزير آموزش و پرورش به مناسبت آغاز سال تحصيلی 88- 1387به شرح ذيل مي باشد :

تقارن بهار سبز تعليم و تربيت با بهار دل انگيز قرآن, فرصتی است مبارک و مغتنم برای ما فرهنگيان که با بهره مندی از ضيافت پرنور الهی و کسب پشتوانه های ارزشمند معنوی بيش از پيش در خدمت نظام مقدس تعليم و تربيت و شکوفائی استعدادهای فراگيران در سايه سار مهرورزی و عدالت محوری باشيم.

اين تقارن خجسته با معنوی ترين روزهای ماه مبارک رمضان و شبهای قدر, يادآور نزول جامع ترين و ماندگارترين کتاب الهی بر بشريت است که مبين ضرورت تحول آفرينی در آموزش و پرورش برمبنای دين مبين اسلام با توجه به مطالبه رهبر عظيم الشأن جمهوری اسلامی ايران به منظور تقويت هويت دينی و ملی نسل در حال تحصيل کشور است که می تواند زمينه ساز تحولات فکری و روحی آنان و پرورش استعدادهای نهفته در وجود آنان و پاسخگويی به نيازهای آموزشی و مهارتی کشور باشد.

از سويی دقيق تر که می شويم همزمانی اول ماه مهر با شهادت آموزگار بزرگ بشريت, اميرالمؤمنين, علی (ع), که رستگاری خود را در گرو راستکاری و تلاش بی وقفه و جان نثارانه در راه خداوند متعال می دانست و با آموزه های عملی, درس ايمان و عدالت به مسلمانان آموخت برای اذهان نکته بين معلمان فرهيخته و فرهنگيان والا مقام, بيانگر آن است که معلمان, مربيان و متوليان تعليم و تربيت بايد خود الگويی تمام عيار از يک مسلمان واقعی باشند. زيرا آنچه از طريق رفتار و عمل معلم به دانش آموز منتقل می شود. هرگز از راه درس و سخن انتقال نخواهد يافت و اين همان شغل شريف انبياء است.

ترديدی نيست که سازندگی کشور و پرورش نسلی آرمانی, عدالت خواه, عالم, مهربان, سخت کوش, انقلابی, خلاق, مؤمن و متعهد, هدف مشترک يکايک ايرانيان عزيز و خانواده هاست. پس مشارکت بيشتر مردم و تمامی دستگاه های فرهنگی کشور در جهت رسيدن به آرمان های بزرگترين دستگاه کشور در عرصه های فرهنگی و آموزشی و کمک به آموزش و پرورش برای ايجاد و اجرای برنامه های توسعه و تربيت همه جانبه فرزندان اين مرز و بوم, اعم از دانش آموزان شهری, روستايی و عشايری, کودکان تيزهوش, عادی و دارای نيازهای خاص استثنائی و غيره برای کسب مهارت های زندگی, ضروری است. تعامل و همکاری مدير, معلم, مشاور, خانواده و دانش آموز در اين راستا و تقويت روحيه ی دانش آموزان برای تعليم و تربيت, پژوهش, خلاقيت, نوآوری, کارآفرينی, با ياری خداوند متعال تحقق اهداف بلند سند چشم انداز 20 ساله را در پی خواهد داشت.

فرهنگيان عزيز و معلمان گرانقدر بياييد همه با هم به دعوت اميرالمؤمنين لبيک گفته و با ورع, اجتهاد (کار سخت کوشانه), عفت و پاکدامنی, سواد و محکم کاری خويش, فرهنگ آموزش و پرورش را متحول نمائيم.

ضمن تبريک مجدد به مناسبت بازگشايی مدارس, از خداوند منان, سال تحصيلی پربار و موفقی را در سال 88- 1387 برای همگان خواستارم.

 پرسش مهر احمدی نژاد در آغاز سال تحصیلی جدید

رييس جمهور در پيامي با تبريك آغاز سال تحصيلي به همه دانش پژوهان ، دانشگاهيان ، فرهنگيان ، دانش آموزان ، دانشجويان و ملت بزرگ ايران گفت: مهر ماه حقيقتاً ماه مهر است؛ چرا كه يك جنبش عظيم و مجاهدت گسترده براي كسب علم و معرفت آغاز مي شود .
به گزارش بازیاب متن كامل پيام دكتر محمود احمدي نژاد به اين شرح است:
آغاز سال تحصيلي را به همه دانش پژوهان ، دانشگاهيان ، فرهنگيان ، دانش آموزان ، دانشجويان و ملت بزرگ ايران صميمانه تبريك عرض مي كنم. ماه مهر براي ملت ما همواره با حال و هواي خاصي همراه است . ماه مهر حقيقتاً ماه مهر است؛ چرا كه يك جنبش عظيم و مجاهدت گسترده و يك تلاش همگاني براي كسب علم و معرفت آغاز مي شود و فضاي كشور عطرآگين به عطر مجاهدت در راه علم و كسب دانش، معرفت و تربيت نسل هاي پي در پي است.
آغاز سال تحصيلي امسال مواجه شده است با شب هاي قدر و شهادت امير المومنان (ع) و روزهاي ماه مبارك رمضان و همه آنها براي ما الهام بخش است. امير مومنان (ع) به عنوان انسان كامل و امام مبين، الگوي همه بشريت در همه عصرها و نسل هاست. او باب علم پيامبر بزرگ الهي است؛ يعني دروازه علم ، دريچه معرفت ، آستانه ورود به دنياي دانش و معرفت و نيكي ها، امام علي (ع) است. در شب هاي قدر كه قرآن نازل مي شود - قرآن پايه علم ، تزكيه، حكمت و پايه تعالي بشر است - سرنوشت انسانها رقم زده مي شود. تقارن اين ايام براي ما بسيار الهام بخش است. ماه مبارك رمضان، ماه خودسازي است؛ خودسازي معنوي، علمي، شخصيتي و روحاني. آماده شدن براي 11 ماه تلاش و مجاهدت و ارتقاي تعالي روحي و معنوي براي يك زندگي جاويد و ابدي . امسال ليالي قدر و بزرگداشت امام با آغاز سال تحصيلي و جنبش عظيم علمي مقارن شده است و اين بسيار راهگشا، الهام بخش و مبارك است.
مجموعه آموزش و پرورش بزرگترين، موثرترين ، مهم ترين و عزيزترين مجموعه كشور است. همين امروز جامعه فرهنگيان ما، مومن‌ترين، انقلابي ترين و پاك ترين اقشار جامعه هستند. هيچ كاري با كار جامعه فرهنگي ما قابل مقايسه نيست. بزرگ‌ترين خدمات، بزرگ‌ترين ابتكارات و خلاقيت ها ، پيشرفت هاي علمي و معنوي و سياسي جامعه و دستاوردهاي اقتصادي در همه عرصه ها مرهون دلسوزي ، فداكاري و تلاش صادقانه و مخلصانه جامعه فرهنگي است. من صميمانه از همه آنها تشكر مي كنم و دو سه نكته را عرض مي كنم و پرسش امسال را طرح خواهم كرد.
دولت با همه توان، خودش را در كنار و در خدمت جامعه فرهنگي مي‌داند؛ با مشكلات و مضايقي كه هست و همگان اطلاع دارند. دولت با همه توان در تلاش است كه بهترين فرصت و فضا را در حد امكان براي خدمتگزاري جامعه فرهنگي فراهم كند. همه تلاش‌ها اين است كه سرمايه‌گذاري‌ها و دلسوزي‌هاي دولت و جامعه فرهنگي متمركز در مدرسه و در جهت علم آموزي و تربيت نسل هاي مومن و شجاع باشد. من به جامعه فرهنگيان عرض مي كنم به فضل الهي اين تلاش ها ثمر خواهد داد و جهش ها و تحولات در راه است. اميدوارم و مطمئن هستم كه با دستان پرمهر و كلام زيبا و آموزنده و پرورش دهنده فرهنگيان و معلمان امسال هم نسل نوجوان و نسل جوان ما يكبار ديگر عدالت، مهرورزي و پيشرفت همه جانبه كشور را خواهد شنيد و خواهد آموخت و براي تحقق آن مصمم تر خواهدشد.
خطاب به دانش آموزان عزيز عرض مي كنم كه قدر فرصت و دوران جواني و نوجواني را بدانيد. امروز شرايط براي شما مهياست و مسووليت و ماموريت هاي بزرگ ملي و بين المللي در برابر شماست. بايد به سرعت راه كسب علم و معرفت و خودسازي را بپيماييد.
احترام به معلم، دل دادن به كلام معلم ، ارادت به معلم، اين مقدمه و لازمه علم آموزي ، معرفت ، رسيدن و بدست آوردن فرصت براي كارهاي بزرگ و بزرگ‌تر است . من مطمئن هستم و اميدوارم كه نسل نوجوان و جوان ، قدر خودش ، قدر جامعه فرهنگي كشور و قدر فرصت خودسازي و علم آموزي را خواهد دانست.
و اما به مسوولين آموزش و پرورش هم توصيه‌اي دارم. قدر جامعه فرهنگي را بدانيد. قدر خدمت و خدمتگزاري به بهترين هاي كشور و در بهترين عرصه ها را بدانيد. تلاش هاي خوبي را داريد انجام مي دهيد. همه اين تلاش ها بايد در متن جامعه فرهنگي همراه با جامعه فرهنگي و با كمك جامعه فرهنگي و مشاركت و نظارت آنها بيش از پيش گسترش پيدا كند. همه تلاش ها براي خدمت به معلم و كلاس در رابطه معلم و دانش آموز بايد متمركز شود . خوشبختانه جهت گيري درست است اما بايد همه امكانات و توان ها را بسيج كنيم و دولت هم آماده است . ان شاءالله و به فضل الهي نخواهيم گذاشت امسال جامعه فرهنگيان ما با بعضي مشكلات مالي و بودجه اي و كسري ها مواجه شود. از هر كجا كه لازم باشد، بتوانيم و قوانين اجازه دهد، اين كار را خواهيم كرد تا جامعه فرهنگيان ما با آسودگي خاطر بيشتر - ان شاءالله - در خدمت تعالي كشور باشند.
و اما پرسش امسال؛ طي سه سال سه پرسش مطرح شد. پرسش اول درباره عدالت ، پرسش دوم درباره مهرورزي و پرسش سوم درباره پيشرفت و تعالي همه جانبه كشور و امروز درباره «خدمتگزاري» است. بهتر از من مي دانيد كه بهترين انسانها نزد خدا ، نافع ترين آنها براي خلق خداست . سوال كردند چه كسي بهترين انسانهاست. فرمودند: «خير الناس انفعهم للناس» يعني بهترين مردم كسي است كه نافع تر و مفيدتر براي جامعه و مردم باشد. به تعبير خودمان كسي كه خدمتگزار تر باشد؛ يعني همه زندگي و تمام عمر، توانايي و فرصتش را در اختيار خدمتگزاري به جامعه قرار دهد؛ خدمت علمي، خدمت فرهنگي ، تربيتي، اقتصادي ، فناوري ، سياسي. خدمتگزاري به جامعه بالاترين جايگاه براي يك انسان نزد خداوند است كه البته از مومنان و متقيان بر مي‌آيد. سوال اين است: «چه كنيم كه خدمتگزار خوبي باشيم . راههاي خدمتگزاري چيست ؟ چگونه بايد خدمت كرد؟ چه عواملي دست به دست هم بدهند كه روحيه خدمتگزاري درجامعه گسترش پيدا بكند؟ فوايد و نتايج خدمتگزاري چيست؟ تاثير خدمتگزاري روي فرد خدمتگزار چگونه است؟ تأثيرخدمتگزاري روي محيط اجتماعي ، روي منافع و مصالح يك ملت و در بسط فرهنگ مهرورزي و خدمتگزاري چيست؟ وظيفه آموزش و پرورش در اين رابطه چيست؟ وظيفه دولت و مسوولين ، وظيفه رسانه ها و اصحاب فرهنگ و تبليغات در گسترش فرهنگ خدمتگزاري چيست ؟ آيا بدون روحيه خدمتگزاري در بين آحاد مردم، يك كشور و يك ملت مي تواند به قله هاي سعادت برسد ؟ آيا بدون روحيه خدمتگزاري ، مشكلات جامعه برطرف مي شود ؟ آيا بدون روحيه خدمتگزاري فاصله ها و تبعيض ها و محروميت ها برطرف خواهد شد ؟ سوال اين است كه چگونه خدمتگزار خوبي براي جامعه باشيم ؟ دانش آموزان چه مي توانند بكنند ، چگونه مي توانند به كشور، ملت و خانواده شان خدمت كنند ؟ جامعه فرهنگي ما چه مي‌تواند بكند و همين طور بقيه اقشار؟»
اميدوارم كه سال تحصيلي امسال سالي سرشار از نشاط ، پيشرفت و شادماني براي همه ملت ما به ويژه جامعه فرهنگي و آموزش و پرورش ما باشد و از خداي متعال مي‌خواهم كه در اين شب هاي قدر زيباترين، كامل ترين و بهترين سرنوشت را براي جامعه فرهنگي ، ملت ما و همه بشريت رقم بزند و آن هم ان شاءالله ظهور مولاي هستي، نجات بخش همه بشريت، انسان كامل، مهدي موعود (ع) هست.
والسلام علكيم و الحمدلله وبركاته

منوی اصلی

صفحه نخست
پست الكترونيك
آرشيو مطالب

آرشیو مطالب

اسفند 1387
دی 1387
مهر 1387

پيوندها

وبلاگ تخصصی پرسش مهر 9

RSS وبلاگ

  RSS